Standing on the Shoulders of Giants: wystawa na temat spuścizny polskiej nauki otwiera się w Brukseli

Sześć stacji zagranicznych Polskiej Akademii Nauk (PAN) wspólnie opracowało wystawę „Stojąc na ramionach gigantów. Polscy uczeni w Europie – dziedzictwo i współczesność” – wizualną i intelektualną podróż przez dziedzictwo polskiej nauki i jej żywe związki z wyzwaniami i priorytetami współczesnej Europy. Wystawa została zainaugurowana w Brukseli 23 czerwca 2025 r. i wkrótce wyruszy w podróż po wybranych stolicach europejskich.

Wystawa upamiętniająca ciągłość polskiej nauki w kontekście europejskim

Pomysł wystawy zrodził się z potrzeby wspólnego zaprezentowania dorobku polskich naukowców w kontekście europejskim, ze szczególnym uwzględnieniem historycznego dziedzictwa Polski i jej współczesnej obecności w europejskiej przestrzeni badawczej. Celem ekspozycji jest nie tylko prezentacja sylwetek wybitnych naukowców, ale także pokazanie ich współczesnych następców oraz powiązanie ich dorobku z priorytetami polityk badawczo-rozwojowych Unii Europejskiej, w tym programu Horyzont Europa.

Czerpiąc z metafory rozsławionej w średniowieczu – stania na ramionach gigantów – wystawa zaprasza nas do refleksji nad tym, jak dzisiejsze odkrycia zakotwiczone są w fundamentach położonych przez pionierskie postacie z przeszłości. To właśnie przez pryzmat historycznej i kulturowej ciągłości łączymy wczesne wizje Marii Skłodowskiej-Curie, Jana Czochralskiego czy Zofii Kielan-Jaworowskiej z przełomowymi pracami ich współczesnych następców.

Wystawa podzielona jest na kilka sekcji tematycznych, które ilustrują osiągnięcia polskich naukowców w wybranych obszarach badawczych, nawiązując jednocześnie do kluczowych priorytetów programu Horyzont Europa, tj:

• Medycyna i immunologia powiązana z Klastrem I – Zdrowie
• Kultura i historia powiązana z Klastrem II – Kultura, społeczeństwo i demokracja
• Fizyka i chemia powiązane z klastrem IV – Przemysł i technologie cyfrowe
• Nauki o klimacie i różnorodność biologiczna powiązane z klastrami V i VI

W ten sposób wystawa prezentuje kontynuację idei oraz wartości wcześniejszych badaczy poprzez rozwój nowych koncepcji badawczych przez współczesnych naukowców i / lub ośrodki badawcze. Ponadto prezentowane przykłady są osadzone w kontekście finansowania europejskiego, z przykładami naukowców, którzy uczestniczyli w grantach związanych z mobilnością, sieciach badawczych i projektach międzynarodowych wspieranych przez UE, w szczególności przez instrumenty MSCA, granty ERC i partnerstwa UE.

Struktura wystawy – międzypokoleniowe pary:

Podsumowanie

Podkreślając te międzypokoleniowe powiązania, wystawa podkreśla wartość dziedzictwa jako żywej siły w nauce. Przypomina nam, że postęp nie jest odrzuceniem przeszłości, ale rozmową z nią – taką, w której idee ewoluują, ale wartości trwają. Tym sposobem Polska Akademia Nauk potwierdza swoją rolę nie tylko jako instytucji naukowej, ale także jako strażnika pamięci i budowniczego przyszłości, zapewniając, że doskonałość, mobilność i współpraca pozostają w centrum europejskiej agendy badawczej.

Premiera wystawy w Brukseli

Premiera wystawy miała miejsce podczas konferencji pod nazwą Transnational Science Cooperation: Fostering Collaborative Research in Europe and Poland, która była zorganizowana przez Narodową Agencję Wymiany Akademickiej – NAWA – w dniach 23 i 24 czerwca 2025 r. Konferencja zgromadziła około 100 naukowców, decydentów i liderów instytucjonalnych, którzy dyskutowali o zmieniającym się krajobrazie międzynarodowej współpracy naukowej. Gospodarzem wydarzenia było Biuro NCBR w Brukseli, gdzie dzięki niezwykłej gościnności NCBR wystawa będzie prezentowana do połowy lipca 2025 roku.

W dniu 30 czerwca 2025 r., na sam koniec polskiej prezydencji, wystawa została zaprezentowana na przyjęciu koktajlowym, które poprowadziła Magdalena Kula, polski attaché naukowy w rezydencji Stałego Przedstawicielstwa RP przy Unii Europejskiej. Wydarzenie zgromadziło attaché badawczych z innych krajów UE/EFTA, którzy pracują w Radzie UE w Grupie Roboczej ds. Gośćmi przyjęcia byli przedstawiciele Sekretariatu Generalnego Rady oraz Dyrekcji Generalnej ds. Badań Naukowych i Innowacji Komisji Europejskiej.

Podczas gdy inauguracja miała miejsce w Brukseli, wystawa rozpocznie europejskie tournée w drugiej połowie roku, z przystankami zaplanowanymi w szczególności w miastach, w których znajdują się zagraniczne stacje PAN – w tym w Berlinie, Kijowie, Paryżu, Rzymie i Wiedniu – wzmacniając w ten sposób swój ogólnoeuropejski zasięg i widoczność dyplomatyczną.

O projekcie

Inicjatorami wystawy byli Igor Kąkolewski (dyrektor CBH PAN w Berlinie) i dr Tomasz Poprawka (dyrektor PolSCA PAN w Brukseli), natomiast za koordynację projektu kuratorskiego odpowiadał Andrzej Hoja (CBH PAN, Berlin).

Wszystkie sześć stacji były zaangażowane w zbieranie materiałów do wystawy, tj.:

Berlin – Centrum Badań Historycznych PAN w Berlinie (CBH PAN)

Bruksela – Biuro Promocji Nauki „PolSCA” PAN w Brukseli

Kijów – Przedstawicielstwo PAN w Kijowie

Paryż – Stacja Naukowa PAN w Paryżu

Rzym – Stacja Naukowa PAN w Rzymie

Wiedeń – Stacja Naukowa PAN w Wiedniu

Całość projektu została zrealizowana dzięki współpracy zespołu badaczy, kuratorów, grafików i ekspertów z instytucji naukowych w Polsce i za granicą i została w pełni sfinansowana ze środków własnych PAN w ramach grantu dla CBH Berlin. Jeszcze w tym roku wystawa zawita do kilku innych europejskich stolic.

Galeria zdjęć poniżej (KLIKNIJ):