Eksperci o traumach wojennych – podsumowanie konferencji PAN

W dniach 12 i 13 czerwca 2025 roku w Warszawie odbyła się międzynarodowa konferencja poświęcona psychicznym konsekwencjom wojny i skutecznym metodom wsparcia osób dotkniętych spowodowanymi nią traumami. Szczególną uwagę poświęcono zespołowi stresu pourazowego (post traumatic stress disorder – PTSD). Jest to zaburzenie psychiczne będące wynikające ze skrajnie stresującego wydarzenia (traumy). Osoby dotknięte PTSD doświadczają między innymi: ataków paniki, powracających męczących wspomnień, kłopotów ze snem, ataków agresji itd. Spotkanie, zorganizowane przez Polską Akademię Nauk (PAN), zgromadziło kilkudziesięciu ekspertów – psychologów, psychiatrów, terapeutów i decydentów publicznych z: Polski, Ukrainy, Australii, Niemiec, Israela, Stanów Zjednoczonych i Wielkiej Brytanii.

Podczas intensywnych dwóch dni obrad poruszono kluczowe tematy: od szeroko uznawanych strategii ochrony zdrowia psychicznego i leczeniu PTSD opartego o badania naukowe, przez doświadczenia ukraińskich ośrodków terapeutycznych, aż po bariery we wdrażaniu leczenia PTSD w Ukrainie i Polsce. Uczestnicy podkreślali, że PTSD w Ukrainie może być dotkniętych kilka milionów osób, wymagają one nie tylko wsparcia doraźnego, ale i długoterminowych oraz systematycznych działań.

– Konsekwencje traumy wojennej są wyzwaniem nie tylko dla jednostek, ale i dla całych społeczeństw. Dlatego wspieramy badania, które pomogą lepiej zrozumieć PTSD i skuteczniej nieść pomoc tym, którzy tej pomocy najbardziej potrzebują – zaznaczył w swoim wystąpieniu prof. Marek Konarzewski, prezes PAN.

Konferencja była pierwszym krokiem w kierunku budowania nowego długoterminowego programu badawczego LTP PTSD, analogicznego do kończącego się zorganizowanego przez PAN programu LTP 1.  Celem LTP PTSD będzie analiza zjawiska stresu pourazowego w realiach wojny w Ukrainie, opracowanie skutecznych metod terapii i profilaktyki tego zespołu i stworzenie kilku ośrodków referencyjnych, które tą wiedzą promieniowały by w Ukrainie i Polsce. Podobnie jak LTP1 program będzie realizowany w zespołach, którymi kierować będą zatrudni w polskiej jednostce naukowej kierownicy danych grup badawczych i członkowie ich grup, którzy będą zatrudnieni albo w polskiej albo w ukraińskiej placówce naukowej. Wszyscy oni będą mieli podwójna afiliację, zarówno polską i ukraińską.

– Zespół stresu pourazowego to rana niewidoczna gołym okiem, która wymaga równie dużo uwagi, co obrażenia fizyczne. Musimy mówić o PTSD głośno, bo wiedza i świadomość to pierwszy krok do skutecznego leczenia – zaznaczył w swoim wystąpieniun prof. Jerzy Duszyński, doradca prezesa PAN ds. współpracy z Ukrainą i przewodniczący naukowego komitetu organizacyjnego konferencji. W skład tego komitetu wchodzili również: profesor Łukasz Gawęda z Instytutu Psychologii PAN, profesor Aleksandara Łuszczyńska z Uniwersytetu SWPS, professor Małgorzata Kossowska z Uniwersytetu Jagiellońskiego, profesor Agnieszka Popiel z Uniwersytetu SWPS, doktor Justyna Towarek z Wojskowego Instytutu Medycznego, doktor Radosław Tworus, z Wojskowego Instytutu Medycznego, profesor Bogdan Zawadzki z Uniwersytetu Warszawskiego, doktor Anna Plater-Zyberk dyrektor biura Współpracy Zagranicznej PAN i Mateusz Białas, dyrektor Stacji PAN w Kijowie.

Dyskusje ekspertów, praktyków i przedstawicieli instytucji rządowych wskazały, jak kluczowe znaczenie w niesieniu pomocy osobom z PTSD ma wymiana doświadczeń pomiędzy czołowymi centrami zajmującymi się tą tematyką oraz tworzenie wspólnych standardów terapeutycznych. Otwarta formuła sesji sprzyjała także budowaniu sieci kontaktów i planowaniu kolejnych działań.

Zgodnie z założeniami organizatorów, konferencja to nie tylko wymiana wiedzy, ale i kolejny krok w umacnianiu wsparcia dla Ukrainy w obszarze zdrowia psychicznego. Polska Akademia Nauk zapowiada kontynuację współpracy naukowej i dalsze inicjatywy, które mają realnie przełożyć się na skuteczniejsze leczenie i profilaktykę traum wojennych.

Ekspercka debata o zdrowiu psychicznym w kontekście doświadczeń wojennych

Podczas spotkania uczestnicy mieli okazję wziąć udział w sześciu panelach dyskusyjnych, prowadzonych przez wybitnych ekspertów z Polski i zagranicy. Każdy z paneli poświęcony był kluczowym zagadnieniom związanym ze zdrowiem psychicznym w kontekście doświadczeń wojennych i kryzysowych, a zaproszeni prelegenci dzielili się zarówno wynikami badań, jak i praktycznymi doświadczeniami z pracy w różnych częściach świata.

W pierwszym panelu zatytułowanym „Evidence-based treatments for posttraumatic disorders and treatment policies in mental health in global perspectives”, moderowanym przez prof. Agnieszkę Popiel, udział wzięli: Richard Bryant z Uniwersytetu Nowej Południowej Walii w Australii, Frank Neuner z Uniwersytetu w Bielefeld w Niemczech, Yona Teichman, profesor emeritus Uniwersytetu w Tel Awiwie w Izraelu, oraz Olha Holub z Ukraińskiego Stowarzyszenia Terapii Poznawczo-Behawioralnej.

Drugi panel, zatytułowany „Sharing experience on what works and what doesn’t: Helping civilians in a war-affected country”, moderowany przez prof. Aleksandrę Łuszczyńską, zgromadził Noę Vilchinsky oraz Rivkę Tuval Mashiach z Uniwersytetu Bar Ilan w Izraelu, dr Marię Baran z Uniwersytetu SWPS w Polsce oraz dr. Olega Burlachuka z Narodowego Stowarzyszenia Psychologicznego Ukrainy.

Trzeci panel, zatytułowany „Needs and challenges due to war-related mental health problems – experience of Ukraine,” poprowadził prof. Bogdan Zawadzki. W dyskusji udział wzięli: Kseniia Voznytsina z Centrum Rehabilitacji Lisova Polyana na Ukrainie, Valeriia Palii z Kijowskiej Szkoły Ekonomii, Olha Horbanova z Centrum Koordynacyjnego ds. Zdrowia Psychicznego przy Gabinecie Ministrów Ukrainy oraz Volodymyr Korostyi z Charkowskiego Narodowego Uniwersytetu Medycznego.

Drugi dzień konferencji otworzył panel zatytułowany „Early and late interventions for combat stress – military experiences”, moderowany przez Radosława Tworusa i Justynę Towarek. Prelegentami byli: Andriy Burachyk ze Szpitala dla Weteranów w Równem na Ukrainie, dr Brenda Wiederhold z USA, Olga Yurchenko z Departamentu Usług Społecznych Rady Miejskiej w Żytomierzu oraz Nataliia Portnytska z Państwowego Uniwersytetu im. Iwana Franki w Żytomierzu.

Kolejny panel, zatytułowany „Fostering Collective Resilience: Psychosocial Support for War Refugees”, moderowany był przez prof. Małgorzatę Kossowską, zgromadził: Krzysztofa Kaniastego z Instytutu Psychologii PAN, Huberta Kaszyńskiego z Uniwersytetu Jagiellońskiego, Marka Palace’a z Liverpool Jones Moore University w Wielkiej Brytanii oraz Yulię Tretiakovą z Uniwersytetu im. Tarasa Szewczenki w Kijowie.

Ostatni z paneli, pod tytułem „Barriers in the implementation of evidence based treatments”, poprowadziła dr Olena Venger z  Ternopilskiego Narodowego Uniwersytetu Medycznego. Udział w nim wzięli: Wojciech Kulesza z Uniwersytetu SWPS, Montserrat Bautista z Uniwersytetu w Madrycie, Meir Teihman, profesor emeritus Uniwersytetu w Tel Awiwie, oraz Valerii Kuzminov z Narodowej Akademii Nauk Medycznych Ukrainy, Instytutu Neurologii, Psychiatrii i Narkologii w Charkowie.

Konferencję zakończyła wspólna dyskusja podsumowująca, która była okazją do wymiany refleksji, wskazania kierunków dalszych działań oraz umocnienia międzynarodowej współpracy na rzecz zdrowia psychicznego w kontekście doświadczeń wojennych.

– Współpraca międzynarodowa daje naszym specjalistom narzędzia i wiedzę, które są niezbędne, by pomóc milionom ludzi, dla których wojna jeszcze długo nie skończy się w ich myślach – powiedział w podsumowaniu konferencji dr Oleg Burlachuk z Narodowego Stowarzyszenia Psychologicznego Ukrainy.

Galeria zdjęć