Nie dla „directionality” w programie MSCA – apel europejskich środowisk naukowych

W obliczu propozycji wprowadzenia politycznych priorytetów tematycznych do programu Marie Skłodowska-Curie Actions (MSCA), wiodące europejskie organizacje naukowe, w tym Biuro Promocji Nauki PolSCA PAN w Brukseli, stanowczo apelują o zachowanie jego oddolnego charakteru. Sygnatariusze wspólnego oświadczenia wskazują, że proponowane zmiany grożą osłabieniem jednego z najbardziej udanych programów wspierających rozwój kariery naukowej w Europie.

MSCA – model oparty na otwartości i doskonałości naukowej

Program MSCA, będący częścią unijnego programu Horyzont Europa, od lat stanowi fundament wspierania mobilności i rozwoju kariery naukowców na wszystkich etapach zawodowych. Jego siłą jest podejście „bottom-up” – to badacze, a nie polityczne wytyczne, decydują o tematach projektów. Dzięki temu MSCA umożliwia interdyscyplinarne badania i wspiera innowacje nawet w obszarach, które dopiero później zostają uznane za strategiczne.

Jak podkreślono w oświadczeniu, program już teraz skutecznie wspiera priorytety Unii Europejskiej – od sztucznej inteligencji, przez zdrowie, aż po technologie kwantowe – bez potrzeby narzucania sztywnych ram tematycznych. Przykładowo, tylko w ramach Horyzontu 2020 i Horyzontu Europa sfinansowano ponad 1 000 projektów z obszaru AI oraz ponad 170 projektów związanych z technologiami kwantowymi.

Zagrożenia płynące z wprowadzenia „directionality”

Propozycja Komisji Europejskiej zakłada wprowadzenie tzw. kierunkowości, czyli tematycznych naborów projektów zgodnych z politycznymi priorytetami UE. Choć wciąż mowa o zachowaniu kryterium doskonałości naukowej, organizacje naukowe ostrzegają, że byłaby to istotna zmiana modelu, która może prowadzić do ograniczenia swobody badawczej i osłabienia programu.

Sygnatariusze przestrzegają, że takie podejście nie tylko zubaża potencjał naukowy Europy, ale też nie rozwiązuje faktycznych problemów – takich jak niedobory kadry naukowej w niektórych sektorach. Przyczyny tych braków leżą w barierach prawnych i niedofinansowaniu, a nie w braku odpowiednich tematów badawczych. Próba ich rozwiązania poprzez zmianę charakteru MSCA byłaby działaniem krótkowzrocznym.

Wezwanie do działania – utrzymać to, co działa i inwestować w przyszłość

W oświadczeniu, z którego treścią można zapoznać się poniżej, autorzy stanowczo apelują do Komisji Europejskiej i państw członkowskich o zachowanie obecnego modelu MSCA oraz zwiększenie jego finansowania w przyszłych programach ramowych.

Zamiast redefiniować program, który już działa skutecznie, należy skoncentrować się na likwidowaniu strukturalnych barier w rozwoju kariery naukowej – takich jak brak stabilnych ścieżek zawodowych, niska mobilność czy ograniczone finansowanie. MSCA – jako sprawdzony i elastyczny mechanizm – ma pełen potencjał, by odpowiadać na przyszłe wyzwania Europy, o ile nie zostanie ograniczony przez polityczne decyzje.

Pełna treść wspólnego oświadczenia dostępna jest poniżej

Pobierz PDF – Joint statement on MSCA directionality (2025)