Nowy raport EASAC: Import energii to pięta achillesowa Europy

Bruksela, 8 kwietnia 2025 r. – „Nie ma bezpieczeństwa bez bezpieczeństwa energetycznego”. Tymi słowami dr William Gillett, dyrektor programu energetycznego EASAC, podsumowuje najnowszy raport Security of Sustainable Energy Supplies, zaprezentowany dziś w Brukseli. Opracowany przez ekspertów wskazanych przez narodowe akademie nauk państw europejskich, dokument ostrzega, że największym źródłem niepewności Europy jest jej zależność od importowanych paliw kopalnych – głównie ropy naftowej i gazu ziemnego. Taka zależność czyni kontynent podatnym na szantaż geopolityczny i osłabia jego odporność gospodarczą. Tylko dobrze zarządzona transformacja w kierunku zrównoważonej energii krajowej i innowacyjnych technologii opracowanych w Europie może zapewnić bezpieczną i dostatnią przyszłość.

Narastające napięcia geopolityczne, w połączeniu z wysokim uzależnieniem od importowanych paliw, surowców i technologii, stanowią coraz poważniejsze zagrożenie dla bezpieczeństwa energetycznego Europy. Wykorzystywanie energii jako narzędzia nacisku przez reżimy autorytarne – poprzez zakłócenia w handlu, fizyczne ataki na infrastrukturę oraz rosnącą liczbę cyberataków – zwiększa ryzyko przerw w dostawach energii, a także wpływa na wzrost jej cen. Wysokie i niestabilne ceny energii ograniczają zaufanie inwestorów, podważają konkurencyjność europejskiego przemysłu i pogłębiają ubóstwo energetyczne milionów obywateli UE.

Reakcja na zagrożenie: transformacja w stronę energii produkowanej w Europie

Agresja Rosji wobec Ukrainy finansowana jest ze sprzedaży paliw kopalnych, dlatego Europa musi zrezygnować z zakupu rosyjskiej energii. Od 2022 roku Unia Europejska podejmuje znaczące działania w tym kierunku, dywersyfikując źródła dostaw gazu oraz zwiększając import skroplonego gazu ziemnego (LNG). Jednak, jak podkreślają autorzy raportu, kluczowe jest, by nie zastąpić uzależnienia od gazu rosyjskiego nowym uzależnieniem od LNG z innego państwa trzeciego, np. Stanów Zjednoczonych, niosącym ze sobą podobne ryzyka.

Raport podkreśla pilną potrzebę przeciwdziałania rosnącym zagrożeniom dla bezpieczeństwa energetycznego poprzez przyspieszenie transformacji energetycznej w kierunku źródeł zrównoważonych. „Zielony Ład, a następnie niedawno ogłoszony Clean Industrial Deal to najlepsze narzędzia Europy do obrony swojej suwerenności. Energia wiatrowa i słoneczna nie musi być importowana” – zaznacza prof. Paula Kivimaa z Finlandii, współprzewodnicząca grupy roboczej EASAC. „Każda inwestycja w energię zrównoważoną to inwestycja w nasze bezpieczeństwo. Każde euro wydane na import energii to euro mniej na naszą zdolność obronną”.

Kluczowe rekomendacje naukowców:

• Zwiększenie efektywności energetycznej oraz rozwój gospodarki o obiegu zamkniętym obniżają popyt, zwiększają odporność infrastruktury i poprawiają dostępność surowców.
• Odchodzenie od paliw kopalnych na rzecz zrównoważonych źródeł energii – w tym odnawialnego wodoru dla przemysłu – ogranicza niebezpieczne zależności, a także zmniejsza koszty związane ze zmianą klimatu i wpływem na zdrowie.
• Zdecentralizowane systemy energetyczne wzmacniają lokalne społeczności i przedsiębiorstwa, jednocześnie zwiększając odporność na sabotaż oraz skutki zmian klimatycznych.
• Rozszerzenie europejskiej produkcji kluczowych technologii i systemów energetyki zrównoważonej – takich jak ogniwa fotowoltaiczne, turbiny wiatrowe czy baterie – nie tylko wzmacnia bezpieczeństwo, ale również przyczynia się do tworzenia wartości w Europie i stymuluje wzrost gospodarczy.

Bezpieczeństwo cyfrowe w sektorze energetycznym

Raport apeluje do Unii Europejskiej o wzmocnienie cyberbezpieczeństwa w sektorze energetycznym oraz o wprowadzenie obowiązku przeprowadzania ocen ryzyka cybernetycznego zarówno na poziomie operacyjnym, jak i administracyjnym. Akty UE w zakresie solidarności cybernetycznej oraz cyberodporności to kroki we właściwym kierunku – jednak, zdaniem autorów, kluczowe będzie ich skuteczne wdrożenie, umożliwiające bezpieczną cyfryzację systemów energetycznych.

Nowe podejście do zasobów strategicznych, elektryfikacji i integracji rynku energii

Eksperci dostrzegają potrzebę zawierania partnerstw wzdłuż łańcuchów dostaw kluczowych technologii energetycznych i surowców. Transformacja w kierunku odejścia od paliw kopalnych spowoduje znaczący wzrost elektryfikacji budynków, przemysłu i transportu, co z kolei będzie wymagało zwiększenia podaży energii odnawialnej oraz rozwoju technologii jej wykorzystania. Europa musi więc zabezpieczyć dostęp do stabilnych i zrównoważonych źródeł surowców krytycznych, takich jak lit, kobalt czy pierwiastki ziem rzadkich, niezbędnych do produkcji tych technologii.

Równie ważne są inwestycje w infrastrukturę elektroenergetyczną i elastyczność sieci – poprzez magazynowanie energii, połączenia transgraniczne i reakcję popytu wspieraną taryfami czasowymi. Powiązanie sektorów energii elektrycznej i ciepłownictwa oraz integracja rynkowa przyczynią się do ograniczenia ogólnych kosztów transformacji oraz poprawy bezpieczeństwa dostaw energii w przyszłości.

Prof. Claire Dupont, współprzewodnicząca grupy roboczej EASAC, apeluje: „Musimy odejść od skupiania się wyłącznie na imporcie paliw i zacząć myśleć systemowo o energetyce. Oprócz technologii i surowców kluczowe będzie również zaangażowanie obywateli i społeczności. Ich udział oraz korzyści ekonomiczne płynące z transformacji muszą być znacznie większe w przyszłości”.

Raport został przygotowany przez 27 naukowców z całej Europy, nominowanych przez narodowe akademie nauk swoich krajów. Jego celem jest wsparcie europejskich decydentów rzetelnymi danymi, analizami i rekomendacjami do działania.

Komentarz EASAC: https://easac.eu/publications/details/security-of-sustainable-energy-supplies-1

O Europejskiej Radzie Doradczej ds. Nauk Przyrodniczych (EASAC):

EASAC zrzesza narodowe akademie nauk państw członkowskich UE, Norwegii, Szwajcarii oraz Zjednoczonego Królestwa, w celu wspólnego doradzania unijnym decydentom politycznym. Rada umożliwia wyrażenie wspólnego głosu europejskiego środowiska naukowego. Poprzez EASAC akademie współpracują, by dostarczać niezależnych, eksperckich i opartych na dowodach naukowych rekomendacji dotyczących aspektów naukowych polityk europejskich — skierowanych do tych, którzy je tworzą lub na nie wpływają w instytucjach UE.

Więcej informacji: www.easac.eu