75 lat Polskiej Akademii Nauk
Przez 75 lat PAN wspiera badaczy i badaczki, buduje warunki dla rozwoju nauki, współtworzy międzynarodową obecność polskich uczonych oraz dostarcza wiedzy potrzebnej do zrozumienia świata i podejmowania odpowiedzialnych decyzji społecznych. Dorobek Akademii to zarówno wybitne osiągnięcia naukowe, jak i trwały wkład w rozwój kultury, edukacji oraz życia publicznego.
Dzięki nauce świat staje się lepszy
Od 75 lat Polska Akademia Nauk pozostaje jednym z najważniejszych filarów polskiego systemu nauki. Przez lata swojej działalności Akademia konsekwentnie realizuje misję wspierania rozwoju badań naukowych, wyznaczania najwyższych standardów rzetelności i etyki oraz dostarczania wiedzy niezbędnej do rozumienia świata i podejmowania odpowiedzialnych decyzji społecznych. Punkt odniesienia dla jubileuszu stanowi pierwsza ustawa o Polskiej Akademii Nauk, uchwalona 30 października 1951 roku, która powołała PAN jako najwyższą w kraju instytucję naukową. Od tamtej chwili Akademia konsekwentnie realizuje misję wszechstronnego rozwijania nauki polskiej, pogłębiania jej dorobku oraz umacniania standardów rzetelności i etyki badań.
Źródło zdjęcia: PAN Archiwum w Warszawie
Historia i fundamenty
Ustawa z 30 października 1951 roku nadała PAN rolę instytucji, której zadaniem jest wszechstronne rozwijanie nauki polskiej i pogłębianie jej dorobku. Wskazano w niej także szerokie spektrum działań Akademii: od organizowania i prowadzenia prac badawczych we wszystkich gałęziach nauki, przez rozpatrywanie ważniejszych zagadnień na sesjach naukowych, po organizację ogólnokrajowych kongresów, zjazdów, konferencji i dyskusji naukowych.
Jednocześnie ustawodawca podkreślił praktyczny wymiar nauki: PAN miała współdziałać w planowym wykorzystaniu osiągnięć naukowych dla dalszego rozwoju gospodarki i kultury narodowej. Ten zapis pozostaje aktualny również dziś – w świecie, w którym rozwój cywilizacyjny coraz wyraźniej zależy od jakości badań, kompetencji eksperckich i zdolności do współpracy między środowiskami.
Wspólnota uczonych i instytucji
Sercem Polskiej Akademii Nauk jest korporacja uczonych – grono wybitnych badaczy i badaczek o szczególnym dorobku oraz autorytecie. Członkostwo w PAN stanowi jedno z najwyższych wyróżnień w polskiej nauce i wyraz zaufania do kompetencji, niezależności oraz odpowiedzialności uczonego.
Od 2010 roku w strukturach PAN działa również Akademia Młodych Uczonych, która skupia utalentowanych naukowców młodego pokolenia, wzmacniając międzypokoleniowy dialog i otwierając przestrzeń dla nowych perspektyw badawczych.
Drugim filarem Akademii jest sieć instytutów naukowych PAN, w których prowadzone są projekty badawcze w niemal wszystkich dziedzinach nauki. To w instytutach PAN powstają odkrycia, innowacyjne rozwiązania, patenty i wiedza, która współtworzy rozwój technologii, medycyny oraz nauk społecznych.
W ramach PAN działają również komitety naukowe i problemowe. Ich rolą jest rozpowszechnianie wiedzy naukowej i dostarczanie najwyższej jakości ekspertyz dla władz państwowych i rzetelnej debaty publicznej.
Ważną częścią PAN są także stacje badawcze, biblioteki, archiwa, muzea, ogrody czy centra konferencyjne. Akademia i instytuty posiadają placówki nie tylko w Polsce, ale także w kilku europejskich stolicach, na pustyni Atakama, a nawet w pobliżu obu biegunów Ziemi.
Nasz głos w debacie publicznej
Polska Akademia Nauk, jako instytucja naukowa o wieloletniej tradycji i międzynarodowym uznaniu, odgrywała i odgrywa kluczową rolę w tym procesie, dostarczając ekspertyz, raportów i opinii, które stanowią cenne źródło wiedzy dla decydentów.
Ekspertyzy i opinie PAN obejmują szerokie spektrum tematów – od zagadnień związanych z ochroną środowiska, przez zdrowie publiczne, po innowacje technologiczne i rozwój gospodarczy.
Obecność międzynarodowa
Polska Akademia Nauk aktywnie współtworzy międzynarodową przestrzeń naukową, utrzymując stałe kontakty z partnerami z całego świata oraz reprezentując polską naukę w organizacjach i inicjatywach o charakterze europejskim i globalnym. Międzynarodowa współpraca pozostaje jednym z kluczowych warunków doskonałości naukowej – zarówno w badaniach podstawowych, jak i w projektach o znaczeniu społecznym i gospodarczym.
Doskonałość naukowa i odpowiedzialność
Doskonałość naukowa PAN budowana jest przez jakość badań, kulturę rzetelności, przejrzyste standardy i odpowiedzialność etyczną. Dorobek badaczek i badaczy związanych z Akademią potwierdzają liczne nagrody, wyróżnienia oraz udział w prestiżowych projektach naukowych. Równolegle PAN podkreśla znaczenie nauki jako dobra publicznego – przestrzeni, w której prawda, metoda i krytyczne myślenie są fundamentem zaufania społecznego.
Jubileusz 75-lecia
Rok 2026 to czas, w którym PAN łączy perspektywę historyczną z patrzeniem w przyszłość. Jubileusz 75-lecia jest okazją do podsumowań, wdzięczności wobec kolejnych pokoleń uczonych oraz rozmowy o roli nauki w Polsce i na świecie.
Polska Akademia Nauk pozostaje instytucją dojrzałą, a zarazem otwartą na wyzwania współczesności. W centrum jej działań niezmiennie znajduje się przekonanie, że rozwój nauki jest warunkiem odpowiedzialnego rozwoju społeczeństwa – dziś i w kolejnych dekadach.