Planowanie przestrzenne w kryzysie – Komitet Przestrzennego Zagospodarowania Kraju PAN apeluje o pilne dokończenie reformy
Komitet Przestrzennego Zagospodarowania Kraju przy Prezydium Polskiej Akademii Nauk (KPZK PAN) apeluje o niezwłoczne dokończenie reformy systemu zintegrowanego planowania rozwoju w Polsce. Zdaniem ekspertów obecny model jest niespójny, nieskuteczny i prowadzi do pogłębiającego się chaosu przestrzennego oraz narastających kosztów społecznych i gospodarczych.
Apel został przyjęty podczas posiedzenia plenarnego KPZK PAN w dniu 4 lipca 2025 r. Komitet jednoznacznie wskazał na konieczność jak najszybszego wprowadzenia spójnych i zintegrowanych rozwiązań łączących planowanie przestrzenne z polityką rozwoju społeczno-gospodarczego. Eksperci podkreślają, że mimo licznych nowelizacji ustaw w ostatnich latach, Polska nadal nie posiada skutecznych narzędzi do prowadzenia długofalowej i odpowiedzialnej polityki przestrzennej na poziomie krajowym, regionalnym i lokalnym.
Brak takiej polityki – jak podkreślono – nie tylko osłabia konkurencyjność gospodarczą kraju, ale również przyczynia się do narastania chaosu zabudowy, degradacji środowiska i rosnących kosztów związanych z infrastrukturą i usługami publicznymi. Obecna sytuacja wpływa negatywnie na bezpieczeństwo narodowe, zdolność adaptacji do zmian klimatycznych oraz długoterminową stabilność finansową samorządów.
– Polska potrzebuje systemu planowania przestrzennego, który nie tylko odpowie na wyzwania związane ze zmianami klimatu, urbanizacją i starzeniem się społeczeństwa, ale także zapewni bezpieczeństwo przestrzenne, łagodząc skutki kryzysów klimatycznych i gospodarczych. Każdy rok opóźnienia pogłębia chaos i generuje koszty, które ostatecznie ponoszą wszyscy obywatele – podkreśla prof. Tadeusz Markowski, honorowy przewodniczący KPZK PAN.
W przyjętym stanowisku Komitet apeluje m.in. o:
- dokończenie reform kluczowych ustaw i zapewnienie ich spójności;
- nadanie wysokiej rangi strategicznym dokumentom planistycznym na poziomie krajowym;
- reformę instytucjonalną i finansową, w tym wzmocnienie roli samorządów w kształtowaniu przestrzeni;
- powołanie krajowego funduszu rekompensat za ograniczenia wynikające z planów ogólnych, aby umożliwić gminom racjonalne planowanie przestrzenne.
Komitet wyraża gotowość do dalszego wsparcia eksperckiego i współpracy z administracją rządową i samorządową. Szczegółowe opracowania i rekomendacje KPZK PAN są dostępne na stronie: https://kpzk.pan.pl/pl/.