Harold E. Varmus – laureat Nagrody Nobla z wizytą w Polskiej Akademii Nauk

W dniach 20–24 września 2025 r. Polską Akademię Nauk odwiedził prof. Harold E. Varmus, laureat Nagrody Nobla w dziedzinie medycyny i były dyrektor amerykańskich instytucji NIH (Narodowe Instytuty Zdrowia) i NCI (Narodowy Instytut Onkologii). Program wizyty obejmował spotkania z przedstawicielami polskiego środowiska naukowego, wizyty w instytutach PAN, a także wydarzenia kulturalne – zwiedzanie Warszawy i koncert muzyki Chopina w Żelazowej Woli.

VI Kongres PTBioch BIO 2025

Wizyta Harolda Varmusa w Polsce wiązała się z VI Kongresem Polskiego Towarzystwa Biochemicznego (PTBioch) BIO2025, którego głównym organizatorem był Instytut Chemii Bioorganicznej Polskiej Akademii Nauk (ICHB PAN). Program naukowy konferencji obejmował 5 wykładów plenarnych, 20 sesji naukowych podzielonych na trzy główne bloki tematyczne: „Kwasy nukleinowe”, „Białka i metabolity” oraz „Komórki i organizmy”, ponad 80 prezentacji ustnych wybranych spośród nadesłanych streszczeń oraz dwie sesje posterowe i sesje rozwoju kariery dla młodych naukowców. W dwóch dodatkowych blokach prezentowali się sponsorzy Kongresu oraz współpracujące z nim towarzystwa, czasopisma i instytucje naukowe.

Szczególnym zainteresowaniem cieszyły się wykłady plenarne, prowadzone przez najwyższej klasy naukowców: Prof. Harolda E. Varmusa, Prof. Magdaleny Żernickiej-Goetz, Prof. Virginijusa Šikšnysa, Prof. Nikolausa Rajewsky’ego oraz Prof. Adriana Krainera.

Część naukowa Kongresu została wzbogacona szeregiem wydarzeń towarzyszących, w tym wizytą gości w Centrum Innowacyjności i Edukacji Społecznej ICHB PAN, symbolicznym posadzeniem pamiątkowego drzewa przez prof. Harolda Varmusa, koncertem młodego artysty łączącego pasję do nauki z muzyką oraz uroczystą kolacją kongresową umożliwiającą nieformalne podsumowanie obrad.

Z Poznania do Warszawy

Po Poznaniu przyszła pora na Warszawę, gdzie Profesor Varmus zwiedził warszawską Starówkę i Zamek Królewski oraz udał się do Żelazowej Woli, gdzie miał okazję wysłuchać koncertu muzyki Chopina.

W Instytucie Biologii Doświadczalnej PAN – z absolwentami NIH

22 września Harold Varmus odwiedził Instytut Biologii Doświadczalnej im. M. Nenckiego, gdzie wraz z prof. Aleksandrem Włodawerem spotkał się z prof. Moniką Liguz-Lęcznar i prof. Krzysztofem Nieznańskim, Zastępcami Dyrektora ds. Naukowych, następnie obaj goście odwiedzili laboratorium prof. Grzegorza Sumary, laureata programu Dioscuri Center.

Głównym punktem wizyty w IBD PAN było nieformalne spotkanie prof. Varmusa ze społecznością Instytutu, podczas którego naukowcy odbywający staż podoktorski w NIH podzielili się swoimi wspomnieniami z pobytu w tej instytucji oraz opowiedzieli o tym, jak to wpłynęło na ich karierę zawodową po powrocie do Polski. W spotkaniu wzięli udział NIH Alumni: z Instytutu Nenckiego – prof. Urszula Wojda, prof. Joanna Szczepanowska i prof. Jolanta Rędowicz, z Instytutu Biochemii i Biofizyki (IBB) PAN – prof. Małgorzata Łobocka i prof. Justyna McIntyre, a także prof. Monika Puzianowska-Kuźnicka z Instytutu Medycyny Doświadczalnej i Klinicznej im. M. Mossakowskiego PAN, prof. Marta Koblowska z Uniwersytetu Warszawskiego/IBB oraz prof. Marcin Nowotny (były doktorant Instytutu Nenckiego) z Międzynarodowego Instytutu Biologii Molekularnej i Komórkowej. Uczestnicy mieli okazję zapytać prof. Varmusa o jego drogę do zdobycia Nagrody Nobla oraz omówić aktualną politykę naukową w Stanach Zjednoczonych i Polsce. Po spotkaniu odbył się lunch, podczas którego uczestnicy mieli okazję do dalszych nieformalnych rozmów z wybitnym gościem.

Popołudnie natomiast minęło Nobliście na wizycie w Muzeum POLIN.

Wykład w Pałacu Staszica

Kolejny dzień rozpoczął się od spotkania w Ministerstwie Nauki i Szkolnictwa Wyższego z minister Karoliną Zioło-Pużuk oraz Prezesem PAN, prof. Markiem Konarzewskim. Następnie, w Pałacu Staszica, Pan Profesor wygłosił wykład poświęcony badaniom nad genami nowotworowymi i nowoczesnym terapiom przeciwnowotworowym.

W swoim wystąpieniu Harold Varmus przedstawił przegląd kluczowych etapów badań nad genami nowotworowymi i terapiami przeciwnowotworowymi.

Profesor przypomniał historię badań nad onkogenami i genami supresorowymi oraz przełomowe odkrycia z Cold Spring Harbor, które pozwoliły zrozumieć, jak mutacje regulują zachowanie komórek i mogą prowadzić do transformacji nowotworowej. Następnie omówił transgeniczne modele myszy, w których aktywacja i dezaktywacja genów takich jak KRAS pokazała, że guzy wymagają stałej aktywności mutacji do przetrwania – zjawisko to nazwano oncogene addiction.

Varmus przedstawił przykłady spektakularnych sukcesów klinicznych, takich jak zastosowanie leku Gleevec (ABL) czy inhibitorów EGFR, które prowadziły do szybkiej regresji guzów u pacjentów z określonymi mutacjami. Zwrócił uwagę na problem wtórnych mutacji prowadzących do oporności oraz przedstawił koncepcję letalności hiperaktywacyjnej – zjawiska, w którym nadmierna aktywacja szlaków sygnałowych staje się toksyczna dla komórki. Wskazał na heterogeniczność genetyczną i epigenetyczną guzów, a także rolę mikrośrodowiska. Podkreślił, że nowotwory mogą zmieniać swój fenotyp (np. rak płuca gruczołowy → drobnokomórkowy).

Noblista zaakcentował znaczenie łączenia klasycznych metod (chirurgia, chemio- i radioterapia) z nowymi podejściami, takimi jak immunoterapia, terapie mRNA czy kolejne generacje terapii celowanych. Zwrócił też uwagę na globalne wyzwania, zwłaszcza w krajach rozwijających się, oraz na wpływ polityki na rozwój badań i terapii.

Po południu prof. Varmus odwiedził Międzynarodowy Instytut Biologii Molekularnej i Komórkowej. Wizyta rozpoczęła się od prezentacji Instytutu przez prof. Martę Miączyńską, Dyrektor IIMCB, oraz prof. Marcina Nowotnego, zastępcę Dyrektora ds. Naukowych. Laureat Nagrody Nobla spotkał się również z dr. Stefanem Bressonem, Kierownikiem Laboratorium Wirusów RNA, a także zwiedził laboratoria i pracownie Instytutu.

W Międzynarodowym Instytucie Mechanizmów i Maszyn Molekularnych – z mediami

Ostatniego dnia wizyty, 24 września, Harold Varmus odwiedził Międzynarodowy Instytut Mechanizmów i Maszyn Molekularnych (IMol), gdzie goszczony przez prof. Agnieszkę Chacińską, Dyrektor Instytutu i prof. Magdalenę Konarską, Dyrektor ds. Naukowych, wziął udział w brunchu dla przedstawicieli polskich mediów.

Podczas spotkania prof. Harold Varmus podkreślił, że walka z rakiem musi mieć wymiar globalny, ponieważ choć choroba ta wszędzie opiera się na tych samych mechanizmach biologicznych, to jej obraz kształtowany jest przez lokalne uwarunkowania społeczne, środowiskowe i kulturowe. Wskazał, że zarówno współpraca międzynarodowa, jak i zdrowa rywalizacja naukowców przyczyniają się do szybszego postępu badań, a skuteczne działania profilaktyczne – jak powszechne szczepienia przeciw wirusowi HPV – mogą znacząco ograniczyć zachorowalność. Noblista zwrócił również uwagę na odpowiedzialność badaczy za edukację społeczeństwa i wyjaśnianie korzyści płynących z rozwoju nauki. Odnosząc się do sytuacji w Polsce, zaznaczył, że choć kraj przez lata pozostawał w tyle za największymi ośrodkami badawczymi, obecnie dynamicznie nadrabia zaległości, a prowadzone projekty cechuje wysoki poziom. Jego zdaniem dalszy rozwój będzie możliwy dzięki wsparciu społeczności międzynarodowej oraz zrozumieniu wśród obywateli i decydentów, że inwestycje w naukę przynoszą korzyści gospodarcze, społeczne i zdrowotne.

Znaczenie wizyty dla polskiej nauki

Wizyta prof. Harolda E. Varmusa w Polsce była nie tylko wydarzeniem o dużym znaczeniu naukowym, lecz także symbolicznym gestem umacniającym więzi polskiej nauki ze światową społecznością badawczą. Spotkania, wykłady i rozmowy prowadzone przez Noblistę stały się inspiracją zarówno dla doświadczonych uczonych, jak i młodego pokolenia badaczy, przypominając, że postęp w nauce rodzi się z otwartości, współpracy i odwagi w stawianiu pytań. Obecność tak wybitnego gościa w Polskiej Akademii Nauk potwierdza rosnącą pozycję polskich instytutów w globalnym obiegu wiedzy i stanowi ważny impuls do dalszego rozwoju badań oraz inwestycji w naukę jako fundamentu nowoczesnego państwa.

Źródła:

Materiały prasowe Instytutu Chemii Bioorganicznej PAN

Wizyta prof. Harolda Varmusa, laureata Nagrody Nobla, w Instytucie Nenckiego (IBD PAN): https://nencki.edu.pl/pl/wizyta-prof-harolda-varmusa-laureata-nagrody-nobla-w-instytucie-nenckiego/

Noblista prof. Harold Varmus z wizytą w IIMCB (IIMCB): https://www.iimcb.gov.pl/pl/aktualnosci/2586-noblista-prof-harold-varmus-z-wizyta-w-iimcb

Noblista: rak to problem międzynarodowy, badania muszą mieć charakter globalny (Nauka w Polsce): https://naukawpolsce.pl/aktualnosci/news%2C109698%2Cnoblista-rak-problem-miedzynarodowy-badania-musza-miec-charakter-globalny