Czym jest ta inicjatywa?

Komisja Europejska (DG RTD, dział D4.001) przygotowuje Komunikat Komisji do PE, Rady, EKES i KR pt. „Kobiety w badaniach naukowych, innowacjach i przedsiębiorstwach typu start-up – plan działania” (planowana publikacja: II kwartał 2026 r.).

Celem planu jest uczynienie z UE do 2030 r. najbardziej atrakcyjnego miejsca na świecie dla kobiet w badaniach, innowacjach i przedsiębiorczości technologicznej, poprzez pełne wykorzystanie potencjału talentów w kontekście konkurencyjności i suwerenności technologicznej UE.

Plan będzie powiązany m.in. z:

• Europejską Przestrzenią Badawczą (ERA),
• programem „Horyzont Europa” (w tym wymogiem Gender Equality Plan),
• unijną strategią dla start-upów i scale-upów,
• przyszłą strategią UE na rzecz równouprawnienia płci 2026–2030,
• aktem o Europejskiej Przestrzeni Badawczej.

Podstawa prawna: art. 181 TFUE (kompetencje dzielone w obszarze badań).

Dlaczego Komisja podejmuje tę inicjatywę?

Pomimo postępów, utrzymują się istotne dysproporcje:

• kobiety stanowią ponad 60% doktorantów, ale znacznie mniej w ICT i inżynierii,
• tylko 22% naukowców w sektorze przedsiębiorstw to kobiety,
• kobiety stanowią 26% kadry zarządzającej instytucji badawczych,
• tylko 9% zgłoszeń patentowych pochodzi od kobiet,
• zespoły start-upowe złożone wyłącznie z kobiet otrzymują ok. 2% finansowania VC,
• wysoki poziom przemocy i molestowania w środowisku akademickim (wg badań UE).

Komisja wskazuje, że bariery te prowadzą do utraty talentów, pomysłów i potencjału innowacyjnego, co bezpośrednio wpływa na konkurencyjność UE.

Co może zawierać plan działania?

Komisja zapowiada możliwość działań takich jak:

• wsparcie wdrażania i egzekwowania obowiązujących dyrektyw UE
  (np. dyrektywa o przejrzystości wynagrodzeń 2023/970; dyrektywa o zwalczaniu przemocy wobec kobiet 2024/1385),
• działania polityczne i rekomendacyjne,
• kampanie uświadamiające,
• wsparcie finansowe,
• lepsze gromadzenie i udostępnianie danych,
• sektorowe podejście do luki płci w STEM i w ekosystemie inwestycyjnym,
• działania przeciwdziałające przemocy ze względu na płeć,
• wzmocnienie podejścia intersekcjonalnego.

Plan będzie monitorowany m.in. poprzez:

• Gender Equality Index (EIGE),
• raport „She Figures”,
• dane z monitoringu programu ramowego.

Jaki jest format konsultacji i o co konkretnie pyta Komisja?

„Call for evidence” opublikowano na portalu Have Your Say obejmuje:

• możliwość zgłaszania uwag we wszystkich 24 językach UE,
• brak odrębnej, szerokiej ankiety publicznej – główną formą jest formularz i możliwość załączenia stanowiska,
• równolegle KE prowadzi konsultacje ukierunkowane (m.in. z państwami członkowskimi, EIC, środowiskiem start-upowym, ekspertami ds. równości płci).

KE zachęca do odniesienia się m.in. do następujących kwestii:

• Jakie konkretne bariery napotykają kobiety w badaniach, innowacjach i start-upach?
• Dlaczego młode kobiety nie wybierają ścieżek STEM?
• Jak niedoreprezentowanie kobiet wpływa na konkurencyjność i jakość badań?
• Jakie wyzwania istnieją w ujęciu intersekcjonalnym?
• Jakie czynniki w ekosystemie inwestycyjnym utrudniają kobietom dostęp do finansowania?
• Jakie działania powinny zostać podjęte przez UE i państwa członkowskie?
• Czy potrzebna jest skoordynowana reakcja UE na przemoc i molestowanie w sektorze badań?

Komisja zachęca do przedstawiania:

• danych,
• przykładów dobrych praktyk,
• analiz,
• rekomendacji możliwych do wdrożenia.

Do kogo skierowane są konsultacje i dlaczego warto wziąć udział?

Adresatami konsultacji jest szerokie grono interesariuszy, w tym:

• administracji krajowej i regionalnej,
• uczelni i instytutów badawczych,
• ekspertów ds. równości płci,
• organizacji społeczeństwa obywatelskiego,
• start-upów i inwestorów (VC, EIC, EIF, EBI),
• kobiet założycielek i liderek w sektorze B+R,
• organizacji pracodawców i związków zawodowych.

Dlaczego warto się zaangażować z punktu widzenia przedstawicieli sektora nauki:

• możliwość realnego wpływu na przyszłe instrumenty polityki UE,
• potencjalne przełożenie na finansowanie i wymogi w kolejnych programach ramowych,
• wzmocnienie głosu krajowych interesariuszy w kształtowaniu ERA,
• wkład w przyszłe rozwiązania dotyczące warunków pracy i rozwoju kariery.