Polska Akademia Nauk inicjuje współpracę akademii nauk w obszarze badań o podwójnym zastosowaniu

W siedzibie Polskiej Akademii Nauk odbyło się międzynarodowe posiedzenie konsultacyjne poświęcone badaniom i technologiom o podwójnym zastosowaniu – cywilnym i wojskowym. Spotkanie, zorganizowane 28 maja 2026 r. z inicjatywy PAN, zgromadziło przedstawicieli akademii nauk z Estonii, Bułgarii, Rumunii, Słowacji, Łotwy, Litwy, Ukrainy i Czech, a mianowicie obecni byli:

• Marek Konarzewski – prezes Polskiej Akademii Nauk (gospodarz)
• Mart Saarma – prezes Estońskiej Akademii Nauk
• Evelina Slavcheva – prezes Bułgarskiej Akademii Nauk
• Nicolae-Victor Zamfir – wiceprezes Rumuńskiej Akademii Nauk
• Martin Nosko – wiceprezes Słowackiej Akademii Nauk
• Modris Greitans – sekretarz ds. międzynarodowych Łotewskiej Akademii Nauk
• Vytautas Nekrošius – prezes Litewskiej Akademii Nauk
• Jūras Banys – członek prezydium Litewskiej Akademii Nauk

W formie online dołączyli:

• Anatolij Zagorodny – prezes Narodowej Akademii Nauk Ukrainy
• Martin Vehhart – prezes Słowackiej Akademii Nauk
• Radomír Pánek – prezes Czeskiej Akademii Nauk

Nauka wobec nowych wyzwań bezpieczeństwa

Celem rozmów było omówienie możliwości współpracy naukowej w obszarach, które mają znaczenie zarówno dla rozwoju technologicznego, jak i bezpieczeństwa państw regionu. Uczestnicy dyskutowali o potencjale wspólnych projektów, wymianie doświadczeń, źródłach finansowania oraz tematach, które mogłyby stać się podstawą dalszych prac.

Spotkanie otworzył prof. Marek Konarzewski, prezes Polskiej Akademii Nauk, który przedstawił doświadczenia PAN w zakresie badań i technologii podwójnego zastosowania. Wśród przykładów wskazano m.in. współpracę z Ministerstwem Obrony Narodowej oraz rozwiązania rozwijane przez naukowców z instytutów PAN we współpracy z partnerami przemysłowymi.

Jednym z omawianych projektów był Bierny Aerostatyczny System Informacyjno-Analityczny (BASIA). To rozwiązanie oparte na aerostacie, który wynosi czujniki obserwacyjne ponad horyzont, pozwalając wykrywać m.in. obiekty lecące bardzo nisko, drony, małe bezzałogowe systemy powietrzne, ruch pojazdów, a także przemieszczanie się pojedynczych osób.

– Badania o podwójnym zastosowaniu wymagają odpowiedzialnego podejścia, łączenia kompetencji wielu środowisk oraz zaufania między partnerami. Nauka może w tym obszarze odegrać istotną rolę: dostarczać wiedzy, technologii i analiz, które wspierają bezpieczeństwo, a jednocześnie pozostają zakorzenione w standardach rzetelności i współpracy międzynarodowej – podkreśla prof. Marek Konarzewski, prezes Polskiej Akademii Nauk.

W trakcie posiedzenia przedstawiciele partnerskich akademii wyrazili poparcie dla inicjatywy PAN. Zwracano uwagę na potrzebę szerszego zaangażowania instytucji europejskich, NATO, administracji rządowej oraz jednostek badawczych związanych z resortami odpowiedzialnymi za bezpieczeństwo i obronność.

W dyskusji pojawiły się również propozycje tematów, które mogłyby zostać rozwinięte podczas kolejnych spotkań. Wśród nich znalazły się m.in. technologie dronowe i systemy przeciwdziałania dronom, fizyka laserowa, promieniowanie mikrofalowe, magazynowanie energii, korytarze transportowe, a także rekultywacja gleb zniszczonych w wyniku działań wojennych.

Uczestnicy zwrócili także uwagę na wyzwania związane z prowadzeniem badań o podwójnym zastosowaniu. Jednym z nich jest napięcie między zasadą otwartej nauki a koniecznością ochrony informacji wrażliwych. Podkreślano również, że w rozmowy o bezpieczeństwie i technologiach powinny być włączane nie tylko nauki ścisłe i techniczne, ale także nauki społeczne i humanistyczne.

Szczególne znaczenie przypisano doświadczeniom Ukrainy. Prof. Anatolij Zagorodny, prezes Narodowej Akademii Nauk Ukrainy, zadeklarował gotowość podzielenia się wiedzą na temat programów obronnych realizowanych w Ukrainie oraz wskazał problem rekultywacji gleb po zniszczeniach spowodowanych działaniami wojennymi.

Warszawskie warsztaty jako kolejny etap współpracy

Kolejnym krokiem mają być warsztaty poświęcone technologiom podwójnego zastosowania, które Polska Akademia Nauk planuje zorganizować w Warszawie w październiku 2026 r. PAN zapowiedziała konsultacje z akademiami partnerskimi w celu wyboru dwóch lub trzech głównych tematów spotkania.

Informacja dodatkowa

Badania i technologie o podwójnym zastosowaniu to rozwiązania, które mogą być wykorzystywane zarówno w celach cywilnych, jak i wojskowych. Obejmują m.in. obszary takie jak systemy obserwacji, technologie bezzałogowe, energetyka, cyberbezpieczeństwo, materiały zaawansowane czy technologie wspierające odporność infrastruktury krytycznej.