Europejskie akademie nauk spotkały się w Warszawie. W centrum debat: Ukraina, zaufanie do nauki i przyszłość Europejskiej Przestrzeni Badawczej

W dniach 26–29 maja 2026 r. w Warszawie odbyło się Zgromadzenie Ogólne ALLEA – All European Academies. W programie wydarzenia znalazły się spotkania eksperckie, debaty publiczne oraz rozmowy poświęcone przyszłości europejskiej nauki, wolności akademickiej, integralności badań, zaufaniu społecznemu do nauki i wsparciu ukraińskiego ekosystemu badawczego. Wydarzenia odbywały się w dwóch ważnych warszawskich przestrzeniach nauki i debaty publicznej: Pałacu Staszica, czyli siedzibie Polskiej Akademii Nauk oraz Centrum Nauki Kopernik.

Wsparcie dla ukraińskiej nauki i integracja z europejskim systemem badań

Pierwszego dnia, 26 maja, w Pałacu Staszica odbyło się spotkanie hybrydowe pt. „Supporting the Ukrainian Research Ecosystem through International Exchange and Collaboration”. Wydarzenie organizowane we współpracy z Narodową Akademią Nauk Ukrainy oraz Polską Akademią Nauk poświęcone było najpilniejszym potrzebom ukraińskiego środowiska naukowego w warunkach trwającej wojny oraz roli ukraińskich badaczek i badaczy pracujących za granicą.

Uczestnicy dyskutowali o tym, jak międzynarodowa wymiana, współpraca instytucjonalna i sieci eksperckie mogą wspierać utrzymanie oraz odbudowę wysokiej jakości badań naukowych w Ukrainie. Jednym z kluczowych tematów była także integracja Ukrainy z europejskim systemem badań i innowacji, w tym udział ukraińskich instytucji w programach Unii Europejskiej, takich jak Horizon Europe.

„Instytucje ukraińskie potrzebują odpowiednich możliwości, infrastruktury, umiejętności i międzynarodowych sieci, aby skutecznie uczestniczyć w programach UE takich jak Horizon Europe. To, co robimy ze strony Komisji Europejskiej, to ciągły dialog z administracją ukraińską, aby ułatwić większą integrację Ukrainy z europejskim systemem badawczym. Ostatnio zaczęliśmy wydzielać finansowanie ukraińskiej nauki. Ale potrzebujemy szerszego grona interesariuszy w Europie, którzy będą wspierać ukraińską naukę” – powiedział Frederik Søndergaard z Komisji Europejskiej.

Wnioski z dyskusji wesprą prace International Coalition for Science, Research, and Innovation in Ukraine. Podczas wydarzenia zainaugurowano także EFDS Alumni Network, sieć absolwentek i absolwentów programu, której celem jest wzmacnianie współpracy oraz wymiany doświadczeń między badaczami i instytucjami naukowymi.

Zaufanie, integralność badań i przyszłość Europejskiej Przestrzeni Badawczej

27 maja program wydarzeń objął zarówno spotkania eksperckie, jak i część otwartą dla publiczności. W Pałacu Staszica odbył się dialog międzypokoleniowy „Values in Transition: An Intergenerational Dialogue on Research Assessment Reform”, poświęcony reformie oceny badań i wartościom, które powinny kształtować sprawiedliwe, odpowiedzialne i wspierające systemy oceny pracy naukowej.

Tego samego dnia w Centrum Nauki Kopernik odbyła się konferencja publiczna „Towards a Futureproof European Research Area: Boosting Trust, Integrity, and Resilience”. W dyskusjach udział wzięli m.in. Robbert Dijkgraaf, Andrzej Rychard, Barbara Prainsack, Emilija Stojmenova, Caroline Sutton oraz Krzysztof Pyrć. Debata koncentrowała się na tym, jak wzmacniać Europejską Przestrzeń Badawczą w świecie rosnącej niepewności: poprzez ochronę wolności akademickiej, integralność badań, odporność instytucji naukowych oraz odbudowę i utrzymanie społecznego zaufania do nauki. Po konferencji odbyła się ceremonia wręczenia ALLEA Madame de Stäel Prize połączona z wykładem. W wydarzeniu uczestniczyły Christiane Nüsslein-Volhard oraz Maria Leptin.

Współpraca akademii nauk i rola różnorodności w doradztwie naukowym

28 maja w Pałacu Staszica odbyło się spotkanie robocze ALLEA dla delegatek i delegatów oraz wspólne spotkanie ALLEA-ENYA, poświęcone współpracy akademii nauk i młodych akademii w Europie.

Program zakończyło otwarte wydarzenie 29 maja pt. „Diversity in Science Advice for Strengthened Trust, Public Confidence and Legitimacy”, które odbyło się w Pałacu Staszica. Dyskusja dotyczyła roli różnorodności w doradztwie naukowym oraz jej znaczenia dla wzmacniania zaufania publicznego, wiarygodności i legitymizacji decyzji opartych na wiedzy.

Zgromadzenie Ogólne ALLEA 2026 w Warszawie było przestrzenią wymiany doświadczeń między przedstawicielami akademii nauk, młodymi badaczami, ekspertami, decydentami i liderami życia naukowego z całej Europy. Rozmowy pokazały, że przyszłość europejskiej nauki zależy nie tylko od jakości badań, ale także od wartości, na których opiera się system naukowy: wolności, odpowiedzialności, otwartości, współpracy i zaufania.

O ALLEA

ALLEA – The European Federation of Academies of Sciences and Humanities – została założona w 1994 roku. Zrzesza 61 akademii nauk i towarzystw naukowych z ponad 40 krajów członkowskich Rady Europy. Organizacja działa niezależnie od interesów politycznych, religijnych, handlowych i ideologicznych. Jej misją jest wzmacnianie współpracy między akademiami, wspieranie badań naukowych oraz promowanie roli nauki w Europie.