Wspólne posiedzenie Komitetu Przestrzennego Zagospodarowania Kraju PAN oraz Komitetu ds. Kryzysu Klimatycznego PAN

9 czerwca 2026 r. odbyło się wspólne posiedzenie plenarne dwóch zespołów problemowych PAN: Komitetu Przestrzennego Zagospodarowania Kraju oraz Komitetu ds. Kryzysu Klimatycznego (czyli najstarszego i najmłodszego zespołu problemowego w ramach Akademii). Zagadnienia, którymi zajmują się oba zespoły są wzajemnie mocno powiązane. Planowanie przestrzenne nie sprowadza się jedynie do (bardzo ważnych) kwestii typowo urbanistyczno-architektonicznych. Wśród jego zadań można wymienić identyfikowanie kluczowych wyzwań oraz dostosowywanie ich do rozwoju przestrzeni. Wśród takich wyzwań występują zagadnienia dotyczące ochrony środowiska, przyrody, czy też zagospodarowywania terenów nadmorskich. Z drugiej strony, z perspektywy realizacji celów klimatycznych niezwykle ważne jest również ograniczanie niekontrolowanej zabudowy (czy ujmując to szerzej – chaosu przestrzennego).

Wspólne wyzwania planowania przestrzennego i polityki klimatycznej

Oba komitety zauważały te wspólne zagadnienia już kilkakrotnie w swoich wcześniejszych stanowiskach i komunikatach. Dlatego naturalnym dalszym krokiem było spotkanie i bardziej pogłębione przedyskutowanie zarówno wspólnych klimatyczno-przestrzennych zagadnień, jak również możliwości dalszej współpracy. Cele te potwierdzili przewodniczący obu komitetów: prof. dr hab. Tomasz Komornicki oraz prof. dr hab. Szymon Malinowski. W wystąpieniu wprowadzającym dr hab. Maciej J. Nowak (członek obu komitetów), opisał instytucjonalno-prawne wyzwania. Odwołując się do przykładów państw europejskich wskazał, że najbardziej efektywne prawnie instrumenty aktywnie integrują cele klimatyczne i przestrzenne. Niekoniecznie natomiast są wystarczające tradycyjne, dotychczas występujące rozwiązania. Za ciekawą i wartą rozważenia należy uznać koncepcję „no net land take”, która (wychodząc z diagnozy klimatycznej) ma polegać na rażącym ograniczaniu możliwości zagospodarowania terenów dotąd niezabudowanych, zwłaszcza tych rolnych i wartościowych przyrodniczo.

Debata o adaptacji do zmian klimatu i zarządzaniu przestrzenią

Pierwsza sesja w posiedzeniu została przygotowana przez Komitet ds. Kryzysu Klimatycznego. Prof. Szymon Malinowski przedstawił aktualną sytuację i skalę zagrożeń związanych ze zmianami klimatu. Prof. dr hab. Jacek Piskozub rozwijając niniejszą wypowiedź odwołał się do zmian poziomu oraz i nieadekwatnym zagospodarowaniu terenów przybrzeżnych. Prof. dr hab. inż. arch. Anna Januchta-Szostak zauważyła potrzebę szerszego zwrócenia uwagi w kontekście planowania przestrzennego (i jego narzędzi) na kwestie gospodarowania wodą i rozwojem błękitno-zielonej infrastruktury, a dr hab. Piotr Matczak, prof. UAM opowiedział o społecznych aspektach kształtowania terenów zieleni w miastach. Druga sesja została przygotowana przez Komitet Przestrzennego Zagospodarowania Kraju. Prof. dr hab. Tadeusz Markowski opowiedział jak ważne, również dla realizacji celów klimatycznych jest wzmocnienie szczebla regionalnego w planowaniu. Dr hab. Adam Drobniak, prof. UEK w Katowicach przedstawił kontekst związany z transformacją Śląska, w tym również związane z tym ograniczenia społeczne. Dr Paulina Legutko Kobus opowiedziała o kontekście przygotowywania regionalnych i miejskich planów adaptacji a mgr Kaja Czarnecka przedstawiła wyniki badań dotyczące wspływu polityk miejskich na kształtowanie przestrzeni, w tym miejską wyspę ciepła.

Posiedzenie plenarne (jak zgodnie wskazali w podsumowaniu przewodniczący obu komitetów) potwierdziło konieczność wspólnego „przestrzenno-klimatycznego” podejścia do wielu problemów oraz związanych z nimi cech polityk publicznych różnych szczebli. Z tego powodu współpraca między komitetami na pewno będzie kontynuowana.