PAN po kontroli NIK: prawidłowe zarządzanie majątkiem Akademii

Najwyższa Izba Kontroli pozytywnie oceniła kluczowe obszary gospodarowania majątkiem Polskiej Akademii Nauk. Kontrola potwierdziła prawidłowość najważniejszych działań w tym zakresie, a także właściwe prowadzenie gospodarki finansowej Akademii. Wyniki wielomiesięcznej kontroli pokazują, że PAN odpowiedzialnie i zgodnie z obowiązującymi przepisami zarządza powierzonymi jej zasobami i środkami publicznymi.

Kontrola gospodarki majątkowej i finansowej Polskiej Akademii Nauk obejmowała lata 2020–2025, do końca czerwca 2025 r. NIK badała dwa zasadnicze obszary: gospodarowanie mieniem przez Akademię oraz jej gospodarkę finansową.

Prawidłowe gospodarowanie majątkiem PAN

W opublikowanej informacji o wynikach kontroli NIK podkreśliła, że władze Polskiej Akademii Nauk prawidłowo zarządzały swoim majątkiem. Szczegółowe ustalenia kontroli potwierdzają prawidłowość szeregu kluczowych procesów związanych z gospodarowaniem nieruchomościami Akademii.

W okresie objętym kontrolą PAN kontynuowała przekazywanie majątku instytutom naukowym. Proces uwłaszczania instytutów na należącym do Akademii mieniu o łącznej wartości ponad 87 mln zł przeprowadzono zgodnie z obowiązującymi przepisami.

Akademia racjonalizowała również posiadany zasób nieruchomości. W latach objętych kontrolą zbyła 32 nieruchomości, w tym 26 sprzedała. NIK stwierdziła, że sprzedaż została przeprowadzona zgodnie z przepisami ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz ustawy o PAN. Kontrolerzy sformułowali również uwagi dotyczące stosowania części wewnętrznych procedur Akademii związanych z gospodarowaniem nieruchomościami.

NIK pozytywnie oceniła również gospodarkę transportową PAN. Zakupy inwestycyjne objęte szczegółowym badaniem zostały zrealizowane zgodnie z przepisami dotyczącymi zamówień publicznych, choć w przypadku jednej z badanych procedur zakupowych kontrolerzy stwierdzili naruszenie wewnętrznego regulaminu PAN.

NIK pozytywnie o gospodarce finansowej PAN

NIK stwierdziła, że gospodarka finansowa Polskiej Akademii Nauk była prowadzona co do zasady prawidłowo. Akademia przygotowywała i zmieniała plany finansowe zgodnie z przepisami oraz regulacjami wewnętrznymi, a środki przekazywane przez ministra właściwego do spraw szkolnictwa wyższego i nauki były wydatkowane w wysokościach nieprzekraczających zaplanowanych kwot.

NIK sformułowała także zalecenia dotyczące dalszego usprawnienia wybranych procesów i procedur wewnętrznych PAN.

– To ważny wynik dla całej Akademii. Wielomiesięczna kontrola objęła szeroki zakres naszej działalności i wymagała ogromnego zaangażowania wielu osób. Potwierdzenie przez NIK prawidłowości gospodarowania majątkiem PAN jest efektem odpowiedzialności, rzetelności i zaangażowania pracowników Akademii. To także ważny sygnał dla naszego środowiska, że obecny sposób zarządzania Akademią jest skuteczny i przynosi dobre rezultaty. Wierzę, że takie zewnętrzne i niezależne potwierdzenie wzmacnia zaufanie do kierunku, w którym zmierzamy, i daje solidne podstawy do jego kontynuacji. Chcę jednocześnie szczególnie podziękować wszystkim tym, którzy przez wiele miesięcy byli bezpośrednio zaangażowani w obsługę i koordynację kontroli. Sformułowane przez NIK zalecenia wykorzystamy do dalszego doskonalenia naszych procedur i standardów zarządzania – mówi Monika Kallista, kanclerz Polskiej Akademii Nauk.

NIK o pracach nad nową ustawą o PAN

W ramach kontroli Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego NIK oceniła także działania dotyczące przygotowania nowej ustawy o Polskiej Akademii Nauk. Kwestia ta ma znaczenie dla Akademii, choć nie stanowi elementu oceny sposobu zarządzania majątkiem i finansami PAN.

NIK wskazała, że prace nad nową ustawą prowadzone przez kolejnych ministrów właściwych do spraw szkolnictwa wyższego i nauki nie doprowadziły dotychczas do zakończenia procesu legislacyjnego. Ma to znaczenie również w kontekście zobowiązań Polski wynikających
z programu Fundusze Europejskie dla Nowoczesnej Gospodarki 2021–2027. Jak wskazuje NIK, opóźnienie w realizacji warunku dotyczącego reformy PAN wiąże się z ryzykiem dla środków przeznaczonych dla Polski w ramach programu FENG.

Po zakończeniu kontroli prace legislacyjne były kontynuowane. Według informacji NIK w pierwszym półroczu 2026 r. zakończono konsultacje i opiniowanie projektu ustawy, a następnie skierowano go pod obrady Stałego Komitetu Rady Ministrów. NIK zwróciła się do Prezesa Rady Ministrów o podjęcie działań zapewniających terminowe zakończenie prac nad projektem.

– Wyniki kontroli NIK pokazują, jak istotne jest sprawne zakończenie prac nad nową ustawą o Polskiej Akademii Nauk. Akademia potrzebuje nowoczesnych i stabilnych ram prawnych, które pozwolą jej skutecznie realizować zadania i rozwijać potencjał naukowy. Zależy nam na tym, aby proces legislacyjny został możliwie szybko doprowadzony do końca – mówi prof. Marek Konarzewski, prezes Polskiej Akademii Nauk.

Wystąpienie pokontrolne NIK dotyczące Polskiej Akademii Nauk: https://bip.nik.gov.pl/kontrole/wyniki-kontroli-nik/pobierz,kno~p_25_022_202511070809361762499376~id1~01,typ,kj.pdf

Informacja NIK o wynikach kontroli „Gospodarka majątkowa i finansowa PAN”: https://www.nik.gov.pl/aktualnosci/gospodarka-majatkowa-i-finansowa-pan-wyniki-kontroli-nik.html