Pierwsze międzynarodowe zalecenia dotyczące rzucania palenia przez osoby z cukrzycą typu 2. W pracach uczestniczyli naukowcy PAN

35 ekspertów z 13 krajów opracowało pierwsze na świecie zalecenia dotyczące zaprzestania palenia, przygotowane specjalnie z myślą o osobach z cukrzycą typu 2. W międzynarodowym zespole DiaSmokeFree pracowali także naukowcy z Instytutu Medycyny Doświadczalnej i Klinicznej im. Mirosława Mossakowskiego PAN. Dokument opublikowano w czasopiśmie „Diabetes Research and Clinical Practice”.

Rzucenie palenia jest jednym z istotnych działań ograniczających ryzyko powikłań cukrzycy typu 2. Jednocześnie w przypadku osób z tą chorobą zaprzestanie palenia wymaga szczególnej uwagi. Może bowiem w krótkim okresie wpływać m.in. na kontrolę glikemii, masę ciała, ciśnienie tętnicze i metabolizm leków.

Dlatego międzynarodowy zespół ekspertów proponuje, aby zaprzestanie palenia było traktowane nie jako jednorazowa porada dotycząca stylu życia, lecz jako ustrukturyzowany i zindywidualizowany proces kliniczny, będący częścią kompleksowej opieki diabetologicznej.

35 ekspertów, 13 krajów i wspólne zalecenia

Rekomendacje są efektem prac międzynarodowej Grupy Roboczej DiaSmokeFree, którą tworzy 35 ekspertów z 13 krajów. W zespole znaleźli się specjaliści zajmujący się diabetologią, medycyną kardiometaboliczną, leczeniem uzależnienia od tytoniu, naukami behawioralnymi oraz metodologią tworzenia wytycznych klinicznych.

W opracowaniu zaleceń uczestniczyli naukowcy z Instytutu Medycyny Doświadczalnej i Klinicznej im. Mirosława Mossakowskiego PAN (IMDiK PAN). Pierwszą autorką publikacji jest dr hab. n. med. Magdalena Walicka.

Grupę Roboczą DiaSmokeFree powołano z inicjatywy Center of Excellence for the acceleration of Harm Reduction (CoEHAR), interdyscyplinarnego centrum badawczego działającego w strukturach Uniwersytetu w Katanii we Włoszech. CoEHAR prowadzi międzynarodowe badania dotyczące zdrowotnych skutków palenia oraz strategii redukcji szkód związanych z używaniem tytoniu.

Palenie a cukrzyca typu 2 – dlaczego potrzebne są odrębne zalecenia?

Palenie tytoniu znacząco zwiększa ryzyko przewlekłych powikłań cukrzycy typu 2, w szczególności powikłań sercowo-naczyniowych. Zaprzestanie palenia ryzyko to zmniejsza, ale proces ten może wiązać się z krótkoterminowymi zmianami metabolicznymi i koniecznością monitorowania stanu pacjenta.

Autorzy zaleceń zwracają uwagę m.in. na potrzebę obserwacji kontroli glikemii, masy ciała i ciśnienia tętniczego, a także na możliwe zmiany w metabolizmie leków. Z tego względu pomoc w zaprzestaniu palenia powinna być odpowiednio zaplanowana i dostosowana do sytuacji klinicznej konkretnego pacjenta.

– Osoby z cukrzycą typu 2, które palą tytoń, są narażone na wyjątkowo wysokie ryzyko przewlekłych powikłań, którym można zapobiec. Tymczasem wsparcie w zaprzestaniu palenia było dotychczas rzadko dostosowywane do ich potrzeb klinicznych. Nasz dokument wypełnia tę lukę, łącząc leczenie uzależnienia, monitoring metaboliczny i profilaktykę nawrotów w jedno spójne podejście – mówi dr hab. n. med. Magdalena Walicka, pierwsza autorka wytycznych.

Od zalecenia „proszę rzucić palenie” do konkretnej ścieżki leczenia

Główne przesłanie rekomendacji jest jasne: pomoc w zaprzestaniu palenia powinna stać się stałym elementem kompleksowej opieki diabetologicznej.

Autorzy zalecają, aby:

• pomocą w zaprzestaniu palenia obejmować każdego pacjenta z cukrzycą typu 2, który pali – niezależnie od stopnia uzależnienia od nikotyny oraz wcześniejszych prób rzucenia palenia;
• łączyć intensywne, ustrukturyzowane oddziaływanie behawioralne z odpowiednio dobraną farmakoterapią, jeśli jest wskazana i dostępna;
• pozostawać w kontakcie z pacjentem i oceniać jego stan zdrowia po dwóch, a następnie po czterech tygodniach od rozpoczęcia interwencji;
• podczas kontroli monitorować m.in. glikemię, masę ciała, ciśnienie tętnicze oraz możliwe interakcje lekowe związane z zaprzestaniem palenia;
• tworzyć w poradniach diabetologicznych zorganizowane ścieżki postępowania, wspierane m.in. przez elektroniczne przypomnienia i współpracę zespołu wielodyscyplinarnego;
• rozwijać badania nad strategiami zaprzestania palenia dostosowanymi do potrzeb osób z cukrzycą typu 2.

Jak podkreśla prof. Riccardo Polosa, pomysłodawca i koordynator inicjatywy, nowe zalecenia mają przekształcić znane pacjentom ogólne zalecenie dotyczące rzucenia palenia w praktyczną ścieżkę kliniczną, która uwzględnia specyfikę osób z cukrzycą typu 2.

– Jesteśmy niezwykle dumni z tego pionierskiego osiągnięcia. Po raz pierwszy klinicyści dysponują kompleksowymi, praktycznymi wytycznymi zaprojektowanymi specjalnie dla grupy wysokiego ryzyka, która zbyt długo była pomijana – powiedział prof. Riccardo Polosa.

Teraz czas na wdrożenie

Publikacja zaleceń jest początkiem kolejnego etapu projektu DiaSmokeFree realizowanego pod patronatem CoEHAR. Grupa Robocza planuje przygotowanie praktycznych materiałów dla poradni specjalistycznych i gabinetów podstawowej opieki zdrowotnej. Mają to być m.in. jasne algorytmy kliniczne, szablony wizyt kontrolnych oraz zestawienia dotyczące interakcji leków z dymem tytoniowym.

Materiały mają trafić do placówek medycznych oraz systemów kształcenia zawodowego na całym świecie. Grupa Robocza chce także współpracować z międzynarodowymi i krajowymi towarzystwami naukowymi, aby ocena i leczenie uzależnienia od nikotyny stały się standardowym i mierzalnym elementem jakości opieki nad pacjentem z cukrzycą.

– CoEHAR dostrzegł tę niezaspokojoną potrzebę kliniczną i zgromadził wybitny międzynarodowy zespół, aby się nią zająć. Rekomendacje te stanowią coś więcej niż tylko konsensus naukowy: to plan włączenia interwencji na rzecz zaprzestania palenia do standardu opieki nad pacjentami z cukrzycą na całym świecie – mówi prof. Giovanni Li Volti, dyrektor CoEHAR. Jak dodaje, kolejnym krokiem powinno być przełożenie zaleceń na praktyczne narzędzia i procedury, które lekarze będą mogli łatwo wykorzystywać w codziennej pracy.

Publikacja

Magdalena Walicka, Cristina Russo, Antonio Ceriello, Jacob George, Davide Campagna, Anoop Misra, Giusy Rita Maria La Rosa, Roberta Sammut, Riccardo Polosa, International consensus recommendations for smoking cessation in type 2 diabetes from the DiaSmokeFree Working group. Diabetes Research and Clinical Practice, 2026, 113528, doi: 10.1016/j.diabres.2026.113528

Finansowanie

Badanie zostało sfinansowane z dotacji włoskiego Ministerstwa Szkolnictwa Wyższego i Badań Naukowych w ramach programów PNRR HEAL Italia i LEGO.