Piotr Achinger z Instytutu Matematycznego PAN laureatem Nagrody NCN 2026

Prof. Piotr Achinger z Instytutu Matematycznego Polskiej Akademii Nauk został laureatem Nagrody Narodowego Centrum Nauki 2026 w obszarze nauk ścisłych i technicznych. Wyróżniono go za przełomowe osiągnięcia w geometrii algebraicznej. Nagrody otrzymali również archeolog dr Dawid Kobiałka z Uniwersytetu Łódzkiego oraz biolog dr hab. Paweł Sikorski, prof. Uniwersytetu Warszawskiego. Uroczystość wręczenia wyróżnień odbyła się 14 października na Zamku Królewskim na Wawelu.

Nagroda NCN przyznawana jest od 2013 roku za wybitne osiągnięcia w badaniach podstawowych prowadzonych w polskich instytucjach naukowych. Otrzymują ją badacze, których prace poszerzają granice wiedzy i wnoszą istotny wkład w rozwój światowej nauki.

Laureaci wybierani są w trzech obszarach: nauk humanistycznych, społecznych i o sztuce, nauk ścisłych i technicznych oraz nauk o życiu. Tegoroczna, czternasta edycja nagrody była częścią obchodów 15-lecia Narodowego Centrum Nauki. Po raz pierwszy uroczystość wręczenia wyróżnień odbyła się na Wawelu.

Piotr Achinger – przełomowe osiągnięcia w geometrii algebraicznej

Dr hab. Piotr Achinger, profesor Instytutu Matematycznego PAN został nagrodzony za „przełomowe wyniki dotyczące geometrii algebraicznej nad ciałami o charakterystyce dodatniej i ciałami niearchimedesowymi”.

Geometria algebraiczna to dziedzina matematyki, która bada obiekty geometryczne opisywane za pomocą równań wielomianowych. Łączy metody algebry, geometrii i teorii liczb, pozwalając analizować skomplikowane struktury matematyczne i zależności między nimi. Badania Piotra Achingera koncentrują się na topologii i teorii homotopii rozmaitości algebraicznych, a także ich związkach z geometrią arytmetyczną.

Jednym z jego istotnych osiągnięć było udowodnienie twierdzenia dotyczącego własności topologicznych rozmaitości algebraicznych nad ciałami o dodatniej charakterystyce. Wynik ten stanowi ważny wkład w rozwój metod pozwalających badać tego rodzaju obiekty matematyczne.

– W moich badaniach staram się opisać kształty rozmaitości algebraicznych, co ma nieoczekiwane związki z teorią liczb. Tematem przewodnim są grupy podstawowe – matematyczne obiekty opisujące, w jaki sposób na danej przestrzeni można zawiązać sznurek. Postawienie tego na nogi jest trudnym zadaniem, ponieważ we wszechświecie czystej algebry sznurek nie istnieje, a rozważane przestrzenie przypominają trochę chmury kosmicznego pyłu. Celem matematyki jest produkcja, nie samych stwierdzeń, a ludzkiego zrozumienia – tłumaczy laureat.

Piotr Achinger jest również laureatem prestiżowego grantu ERC Starting Grant, przyznanego przez Europejską Radę ds. Badań Naukowych. W ramach projektu KAPIBARA (Homotopy Theory of Algebraic Varieties) rozwijał badania nad teorią homotopii rozmaitości algebraicznych i jej zastosowaniami, m.in. w arytmetyce.

Naukowiec ukończył studia matematyczno-informatyczne na Uniwersytecie Warszawskim, a stopień doktora uzyskał w 2015 roku na Uniwersytecie Kalifornijskim w Berkeley, gdzie prowadził badania jako stypendysta programu Fulbrighta. Od 2016 roku jest związany zawodowo z Instytutem Matematycznym PAN. W 2019 roku otrzymał Medal Młodego Uczonego Politechniki Warszawskiej za osiągnięcia w badaniach nad topologią rozmaitości algebraicznych.

Dawid Kobiałka – archeologia w służbie pamięci o ofiarach wojny

Fot. D. Frymark

Dr Dawid Kobiałka z Uniwersytetu Łódzkiego został laureatem Nagrody NCN w obszarze nauk humanistycznych, społecznych i o sztuce. Wyróżnienie otrzymał za interdyscyplinarne badania archeologiczne miejsc masowych zbrodni z czasów II wojny światowej.

Badacz specjalizuje się w archeologii sądowej, archeologii zbrodni oraz badaniach współczesnych konfliktów zbrojnych i trudnego dziedzictwa historycznego. Szczególne miejsce w jego pracy zajmują badania Doliny Śmierci pod Chojnicami, gdzie podczas II wojny światowej Niemcy dokonywali masowych egzekucji.

Kobiałka pochodzi z Chojnic i jako dziecko spędzał czas na terenie, który po latach stał się przedmiotem jego badań. Kierowany przez niego zespół prowadził tam prace archeologiczne, które doprowadziły do odnalezienia mogił ofiar zbrodni z 1939 i 1945 roku. W 2024 roku odkryto m.in. grób osób chorych psychicznie zamordowanych jesienią 1939 roku, który – w przeciwieństwie do większości podobnych miejsc pochówku – nie został zniszczony podczas niemieckiej akcji zacierania śladów zbrodni.

Międzynarodowy zespół kierowany przez naukowca prowadził badania także w Lesie Szpęgawskim, nad jeziorem Borówno oraz na terenie dawnego kompleksu obozowego Lamsdorf (Łambinowice). Łącznie badacze odnaleźli, udokumentowali i zbadali szczątki ponad tysiąca ofiar II wojny światowej. Część z nich udało się zidentyfikować.

– Rozwijamy ideę archeologii masowych zbrodni jako wielowymiarowego, wielopoziomowego podejścia interdyscyplinarnego, które ma zaoferować nowy sposób mówienia i dokumentowania trudnego dziedzictwa II wojny światowej. Jest to nauka o znaczeniu społecznym, kulturowym, humanitarnym – podkreśla laureat.

Dawid Kobiałka uzyskał doktorat z archeologii na Uniwersytecie im. Adama Mickiewicza w Poznaniu. W swojej karierze naukowej pracował również w Instytucie Archeologii i Etnologii PAN.

Paweł Sikorski – jak komórki rozpoznają RNA

Fot. Krystian Szczesny

Dr hab. Paweł Sikorski, prof. Uniwersytetu Warszawskiego, otrzymał Nagrodę NCN w obszarze nauk o życiu za badania nad mechanizmami rozpoznawania dwuniciowego RNA (dsRNA) przez komórki i uruchamiania odpowiedzi biologicznej.

Dwuniciowe RNA może pojawiać się w komórkach podczas infekcji wirusowych, ale powstaje również w naturalnych procesach zachodzących w organizmie. Jego obecność może działać jak sygnał alarmowy, aktywując mechanizmy odporności wrodzonej, czyli pierwszej linii obrony organizmu.

Badania Pawła Sikorskiego wykazały, że reakcja komórki zależy od konkretnych właściwości cząsteczek RNA, takich jak ich długość, struktura końców czy modyfikacje chemiczne. Poszczególne elementy odpowiedzi immunologicznej mogą być przy tym uruchamiane niezależnie od siebie. Odkrycia te pozwalają lepiej zrozumieć, w jaki sposób organizm rozpoznaje potencjalne zagrożenia i reguluje reakcje obronne.

Wyniki mają również znaczenie dla rozwoju nowych terapii opartych na RNA. Poznanie mechanizmów odpowiedzi komórkowej umożliwia bardziej precyzyjne projektowanie cząsteczek o określonych właściwościach biologicznych i terapeutycznych.

– Wiedza zdobyta dzięki naszym badaniom pozwala nie tylko lepiej zrozumieć podstawowe mechanizmy biologii komórki, ale również bardziej świadomie projektować terapeutyki oparte na RNA – podkreśla laureat.

Paweł Sikorski jest profesorem na Wydziale Biologii Uniwersytetu Warszawskiego i kieruje Laboratorium Epitranskryptomiki w Centrum Nauk Biologiczno-Chemicznych UW. W 2024 roku otrzymał Nagrodę Prezesa Rady Ministrów za osiągnięcia naukowe stanowiące podstawę habilitacji. Swoją karierę badawczą rozwijał m.in. dzięki grantom NCN – dotychczas kierował lub kieruje pięcioma projektami finansowanymi przez Centrum.