BASIA – odpowiedź PAN na wyzwania współczesnego pola walki

W Centrum Badawczym PAN KEZO, 12 marca 2026 roku, zaprezentowano Bierny Aerostatyczny System Informacyjno-Analityczny BASIA – nowatorskie rozwiązanie rozwijane przez naukowców z instytutów PAN we współpracy z partnerami przemysłowymi. System oparty na aerostacie wynoszącym sensory obserwacyjne ponad horyzont ma wypełnić jedną z najpoważniejszych luk w monitorowaniu przestrzeni – wykrywa nie tylko bardzo nisko lecące obiekty, w tym drony i małe bezzałogowe systemy powietrzne, ale także ruch pojazdów, czy nawet pojedynczych osób.

Nauka, obronność i przemysł w jednym miejscu

Pokaz systemu BASIA zgromadził przedstawicieli administracji rządowej, wojska, partnerów przemysłowych oraz świata nauki. Wydarzenie stało się okazją do zaprezentowania rozwiązania, które powstało dzięki ścisłej współpracy między instytucjami badawczymi a sektorem gospodarczym.

Minister nauki i szkolnictwa wyższego, dr Marcin Kulasek, podkreślił, że projekt stanowi przykład skutecznego wykorzystania potencjału polskiej nauki dla wzmacniania bezpieczeństwa państwa. Zwrócił uwagę, że w jednym miejscu spotykają się trzy kluczowe obszary: badania naukowe, obronność oraz przemysł.

Jak zaznaczył minister, system BASIA pokazuje, że polscy naukowcy są w stanie opracowywać rozwiązania technologiczne, które dotychczas musiały być kupowane za granicą za bardzo wysoką cenę. W jego ocenie zaprezentowane rozwiązanie stanowi cenne uzupełnienie procesu modernizacji Sił Zbrojnych RP.

Również wiceminister obrony narodowej, Stanisław Wziątek, zwrócił uwagę, że projekt jest nie tylko udanym przedsięwzięciem technologicznym, lecz także przykładem szerszej filozofii współpracy na rzecz bezpieczeństwa państwa. Podkreślił, że w budowaniu odporności państwa kluczowe znaczenie ma współdziałanie nauki, administracji i biznesu, które pozwala przekładać wyniki badań na realne rozwiązania operacyjne.

Współpraca środowisk naukowych i przemysłowych

Prezes Polskiej Akademii Nauk, prof. Marek Konarzewski, zaznaczył, że projekt BASIA jest dowodem na skuteczną współpracę środowisk naukowych oraz partnerów przemysłowych. W trakcie prezentacji wskazał, że celem przedsięwzięcia było stworzenie rozwiązania technologicznie zaawansowanego, ale jednocześnie racjonalnego kosztowo.

Jak podkreślił, proponowany system można określić jako budżetowy, a jednocześnie spełniający wszelkie wymagania stawiane tego typu konstrukcjom. BASIA ma charakter rozwiązania typu dual-use – może być wykorzystywana zarówno przez siły zbrojne i inne służby państwowe, takie jak Straż Graniczna czy Policja, a także przez przemysł np. do monitorowania otoczenia strategicznych obiektów infrastruktury energetycznej.

Podczas spotkania zaprezentowano również partnerów projektu oraz ich kompetencje. W rozwój systemu zaangażowane są ośrodki naukowe oraz przedsiębiorstwa specjalizujące się w technologiach radarowych, platformach latających oraz systemach optycznych.

Partnerzy programu BASIA

Realizacja programu BASIA opiera się na współpracy wyspecjalizowanych zespołów badawczych i technologicznych, które odpowiadają za poszczególne elementy systemu.

Liderem programu jest firma XY Sensing, odpowiedzialna za rozwój kluczowego elementu systemu – radaru pasywnego PCL (Passive Coherent Location). Rozwiązanie to stanowi podstawę zdolności detekcyjnych BASI, umożliwiając wykrywanie obiektów bez emisji własnego sygnału radarowego.

Istotną rolę w projekcie odgrywa Instytut Podstawowych Problemów Techniki PAN (IPPT PAN), który odpowiada za prace związane z platformą aerostatyczną – w szczególności projektowanie konstrukcji, rozwój algorytmów sterowania i analizy danych, a także wsparcie eksperckie, konsulting oraz testy systemu.

Za wykonanie i praktyczne testy platformy odpowiada spółka Adaptronica, specjalizująca się w zaawansowanych systemach mechatronicznych i technologiach adaptacyjnych.

Kolejnym partnerem jest Centrum Badań Kosmicznych PAN (CBK PAN), które wnosi do projektu kompetencje w zakresie instrumentów optycznych. Instytut odpowiada za rozwój algorytmów przetwarzania obrazu, integrację systemów optycznych oraz ich testowanie.

W projekcie uczestniczy również Politechnika Rzeszowska, odpowiedzialna za rozwój systemu ADS-B oraz prace nad algorytmami analitycznymi i testami integracyjnymi.

Tak skonstruowane konsorcjum łączy doświadczenie naukowe, kompetencje inżynierskie oraz zdolności wdrożeniowe przemysłu, tworząc solidne podstawy dla rozwoju zaawansowanego systemu obserwacji przestrzeni powietrznej.

Luka w systemie obserwacji przestrzeni powietrznej

Punktem wyjścia dla opracowania systemu BASIA była identyfikacja istotnej luki w funkcjonujących obecnie systemach monitorowania przestrzeni powietrznej. Dotychczasowe rozwiązania mają ograniczoną skuteczność w wykrywaniu bardzo nisko lecących obiektów.

Szczególnym wyzwaniem są niewielkie bezzałogowe systemy powietrzne, które są stosunkowo tanie, mobilne i trudne do neutralizacji. We współczesnych warunkach stają się one jednym z podstawowych narzędzi działań asymetrycznych.

Z tego względu zdolność do wczesnego wykrywania dronów i innych małych obiektów powietrznych nabiera kluczowego znaczenia dla bezpieczeństwa państwa. System BASIA został zaprojektowany właśnie po to, aby tę lukę wypełnić.

Aerostat – proste rozwiązanie o dużym znaczeniu operacyjnym

Centralnym elementem systemu jest aerostat, czyli balon uwięziony, który wynosi zestaw sensorów na wysokość około 300 metrów. Takie rozwiązanie pozwala znacząco zwiększyć zasięg obserwacji i ograniczyć tzw. martwe strefy wynikające z ukształtowania terenu.

Aerostat zapewnia stabilną i długotrwałą obecność systemu obserwacyjnego w powietrzu. Jednocześnie zachowuje mobilność – cały system można w stosunkowo krótkim czasie przemieścić w inne miejsce i ponownie uruchomić.

Zastosowane w projekcie rozwiązania konstrukcyjne obejmują m.in. autorski system mocowania uwięzi oraz system stabilizacji pionowej i poziomej. Pozwalają one zwiększyć nośność aerostatu oraz jego odporność na działanie silnego wiatru. Uwięź wyposażona jest w światłowód, który umożliwia szybki i bezpieczny przesył danych oraz zasilanie segmentu powietrznego.

Polska suwerenność technologiczna

Podsumowując prezentację, prof. Marek Konarzewski podkreślił, że program BASIA opiera się na krajowych kompetencjach naukowych i technologicznych. Obejmuje on doświadczenie w zakresie radarów pasywnych, platform latających oraz systemów optycznych.

Projekt pokazuje, że integracja potencjału nauki i przemysłu może prowadzić do powstawania rozwiązań wzmacniających suwerenność technologiczną państwa.

Jak zaznaczył wiceminister Stanisław Wziątek, w procesie budowania zdolności obronnych państwa równie ważne jak reagowanie na potrzeby wojska jest także proponowanie nowych rozwiązań, które mogą odpowiadać na wyzwania przyszłości. W jego ocenie właśnie taka filozofia współpracy stanowi fundament budowania odporności całego państwa.

Galeria

(aby przejść do galerii, należy kliknąć na zdjęcie poniżej)

fot. PAN.