Demokracja potrzebuje nauki. Inauguracja projektu EIPM 2.0 w Pałacu Staszica

W Pałacu Staszica odbyła się konferencja inaugurująca polską edycję międzynarodowego projektu TSI „Supporting evidence-informed policymaking for the twin transition” (EIPM 2.0). Wydarzenie zgromadziło przedstawicieli rządu, administracji publicznej, środowiska naukowego oraz instytucji europejskich, którzy wspólnie podjęli debatę nad wzmocnieniem systemu stanowienia polityk publicznych w oparciu o rzetelne dowody naukowe.

Wspólna odpowiedzialność za jakość decyzji publicznych

Konferencję otworzyli przedstawiciele Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego oraz Komisji Europejskiej oraz Polskiej akademii Nauk:

• prof. Marek Konarzewski, Prezes PAN,
• dr Karolina Zioło-Pużuk, Sekretarz Stanu, MNISW
• Jolita Butkieviciene, Director for Innovation in Science and Policymaking, Joint Research Centre (JRC), European Commission
• Florian Hauser, deputy Head of Unit for Public Administration at the European Commission’s Task Force for Reforms and Investment (SG-REFORM)

Eksperci podkreślili, że w dobie transformacji cyfrowej i zielonej państwo potrzebuje sprawnych mechanizmów wykorzystania wiedzy eksperckiej w procesie legislacyjnym i strategicznym.

Projekt EIPM 2.0 realizowany jest w ramach Instrumentu Wsparcia Technicznego (TSI) Komisji Europejskiej. Polska uczestniczy w nim obok Hiszpanii, Austrii, Cypru, Francji, Irlandii i Portugalii. Celem inicjatywy jest wzmocnienie kompetencji administracji publicznej w zakresie tworzenia polityk opartych na dowodach (evidence-informed policy making) oraz budowanie trwałej współpracy między nauką a decydentami.

Polityka oparta na dowodach fundamentem odpornej administracji

Pierwszy panel dyskusyjny poświęcono znaczeniu polityki opartej na dowodach dla budowania odporności państwa. W debacie moderowanej przez dr Karolinę Zioło-Pużuk, Sekretarz Stanu MNISW udział wzięli

• dr Maciej Berek, Minister do spraw Nadzoru nad Wdrażaniem Polityki Rządu, KPRM
• dr hab. Marek Konarzewski, Prezes Polskiej Akademii Nauk
• Michał Jaros, Sekretarz Stanu, Ministerstwo Rozwoju i Technologii
• Jurand Drop, Podsekretarz Stanu, Ministerstwo Finansów
• dr hab. Jolanta Itrich-Drabarek, Wiceprezes Sieci Badawczej Łukasiewicz

W trakcie dyskusji podkreślano, że skuteczne państwo musi opierać swoje decyzje na analizach, danych i ekspertyzach, a nie na doraźnych impulsach czy presji bieżących wydarzeń. Zwracano uwagę na potrzebę systemowych rozwiązań, które zapewnią stały dostęp administracji do wiedzy naukowej oraz usprawnią jej wykorzystanie w procesie stanowienia prawa.

Dobre praktyki ze świata nauki i administracji

Drugi panel poświęcono przykładom dobrych praktyk w zakresie wdrażania podejścia evidence-informed policy making w Polsce. Na istniejące mechanizmy współpracy oraz bariery, które wymagają przezwyciężenia wskazywali przedstawiciele administracji rządowej, Polskiej Akademii Nauk, instytutów badawczych oraz instytucji finansujących badania naukowe, m.in.:

• dr hab. Agata Gąsiorowska, Zastępczyni Przewodniczącego Komitetu Psychologii Polskiej Akademii Nauk
• Małgorzata Bywanis-Jodlińska, dyrektor Krajowej Szkoły Administracji Publicznej
• dr Marta Karkowska, Biuro Ekspertyz i Oceny Skutków Regulacji, Kancelaria Sejmu
• dr hab. Justyna Chodkowska-Miszczuk, członkini Rady Narodowego Centrum Nauki

Moderatorem rozmowy był prof. dr hab. inż. Rafał Łukasik, Centrum Łukasiewicz, Główny Doradca Naukowy Komisji Europejskiej.

Wskazano m.in. na potrzebę:

• wzmocnienia roli ekspertów w procesie legislacyjnym,

• tworzenia przejrzystych ścieżek komunikacji między naukowcami a administracją,

• doceniania zaangażowania naukowców w doradztwo publiczne jako elementu ich misji.

Europejskie doświadczenia i wspólne wyzwania

W panelu międzynarodowym pojawili się przedstawiciele Hiszpanii, Litwy i Czech:

• Lorenzo Melchor Fernandez, Deputy Director General, National Office for Science Advice (ONAC), Spain
• Salomėja Vanagienė, Head of Science and Innovation Advisors Network, Research Council of Lithuania, Litwa
• Petr Bouchal, Head of Data Science & Modelling Unit, Office of the Government, Republika Czeska

Przy moderacji rozmowy przez Izabelę Witkowską, Departament Analiz Strategicznych i Popularyzacji Nauki, MNISW eksperci zaprezentowali rozwiązania funkcjonujące w ich krajach w zakresie doradztwa naukowego i wykorzystania danych w administracji. Wskazano, że skuteczny system wymaga jasno określonych procedur, kompetentnych kadr analitycznych oraz stabilnych struktur doradczych przy organach władzy.

Wspólnym wyzwaniem dla państw europejskich pozostaje przeciwdziałanie dezinformacji, wzmacnianie zaufania publicznego do instytucji oraz zapewnienie wysokiej jakości analiz w obliczu dynamicznych zmian technologicznych i środowiskowych.

Warsztaty: od diagnozy do rekomendacji

Popołudniowa część konferencji miała charakter warsztatowy. Uczestnicy pracowali równolegle w pięciu grupach tematycznych, koncentrując się m.in. na:

• ochronie polityk opartych na dowodach przed wpływem dezinformacji,

• szansach i wyzwaniach związanych z wykorzystaniem generatywnej sztucznej inteligencji,

• sposobach zwiększania zaangażowania naukowców we wsparcie decydentów,

• potrzebach administracji publicznej w zakresie współpracy z sektorem nauki,

• mapowaniu ekosystemu doradztwa naukowego w Polsce.

Podczas podsumowania warsztatów przedstawiono najważniejsze wnioski i rekomendacje, które stanowić będą wkład w dalsze prace projektowe.

Kolejny krok: rekomendacje i mapa drogowa

Zwieńczeniem projektu EIPM 2.0 będzie opracowanie raportu końcowego przez ekspertów Wspólnego Centrum Badawczego Komisji Europejskiej (JRC). Dokument zawierać będzie szczegółowe rekomendacje dla polskiej administracji – tzw. roadmaps for policy implementation – wskazujące konkretne działania wzmacniające system tworzenia polityk opartych na dowodach.

Konferencja w Pałacu Staszica potwierdziła, że skuteczna transformacja cyfrowa i zielona wymaga trwałego partnerstwa między światem nauki a administracją publiczną. Polska Akademia Nauk, jako instytucja stojąca na straży jakości badań i niezależnej ekspertyzy, odgrywa w tym procesie rolę szczególną.

Galeria

fot. PAN