Nagroda dla zespołu z Instytutu Katalizy i Fizykochemii Powierzchni PAN za innowacyjny wynalazek przeciwnowotworowy

Zespół badawczy pod kierownictwem dr Agnieszki Wojtkiewicz z Instytutu Katalizy i Fizykochemii Powierzchni im. Jerzego Habera PAN został uhonorowany wyróżnieniem w prestiżowym konkursie Eureka! DGP – Odkrywamy Polskie Wynalazki 2025. Uroczysta gala wręczenia nagród odbyła się w Warszawie, a wydarzenie objęte było patronatem m.in. Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego, Narodowego Centrum Badań i Rozwoju, Urzędu Patentowego RP oraz Polskiej Akademii Nauk. Partnerem wydarzenia był także Mecenas Polskiej Nauki – firma Polpharma.

Nagrodzony wynalazek – „Odwodorniona pochodna diterkarpokarolu, sposób jej wytwarzania na drodze enzymatycznej oraz zastosowanie” – stanowi rezultat wielu lat konsekwentnych badań, prowadzonych z pasją i zaangażowaniem. Innowacyjność rozwiązania polega na opracowaniu metody otrzymywania silnie przeciwnowotworowego związku chemicznego w sposób przyjazny środowisku – z wykorzystaniem naturalnych surowców i enzymów pozyskanych z bakterii beztlenowych.

Źródłem jednego z kluczowych enzymów okazała się bakteria Sterolibacterium denitrificans, występująca w osadach dennych urugwajskich oczyszczalni ścieków. Dzięki jej unikatowym właściwościom możliwe stało się przekształcanie triterpenów – związków o udowodnionym działaniu biologicznym – w substancje wielokrotnie silniejsze, a przy tym znacznie łatwiejsze do pozyskania w większych ilościach. Przykładowo, dzięki enzymowi możliwe jest efektywne przetwarzanie dipterokarpolu, znanego z właściwości przeciwnowotworowych, na jego odwodornioną formę o jeszcze większym potencjale terapeutycznym.

Wyniki prac zespołu badawczego otwierają nowe perspektywy nie tylko przed medycyną onkologiczną, ale również przed przemysłem kosmetycznym i farmaceutycznym. Dr Wojtkiewicz prowadzi obecnie projekt finansowany w ramach grantu SONATA BIS Narodowego Centrum Nauki, którego celem jest opracowanie metod enzymatycznego przygotowania nowych związków triterpenowych o znaczeniu farmakologicznym – potencjalnych kandydatów do terapii m.in. nowotworów, choroby Parkinsona, Alzheimera, a także do zastosowań w kosmetologii regeneracyjnej.