150 miliardów wobec 1,8 biliona

W komentarzu stwierdzono, że szacunkowy koszt odbudowy zdegradowanych ekosystemów Europy – około 150 mld EUR – jest wielokrotnie niższy od korzyści, co najmniej dziesięciokrotnie większych. Wynikają one z unikniętych strat katastrofalnych, poprawy zdrowia publicznego, zwiększenia odporności na zmiany klimatu oraz wzmocnienia bezpieczeństwa żywnościowego i wodnego.

– Odbudowa przyrody nie jest luksusem środowiskowym. To podstawowe zarządzanie ryzykiem – mówi prof. Thomas Elmqvist, dyrektor ds. środowiska w EASAC i główny autor komentarza*. – W czasie, gdy Europa wydaje miliardy na reagowanie na powodzie, susze, pożary i skutki zdrowotne, odtwarzanie ekosystemów jest jedną z najmądrzejszych inwestycji prewencyjnych, jakie możemy podjąć.

Zdegradowana przyroda zwiększa narażenie Europy na ryzyko

Systemy przyrodnicze Europy są już poważnie zdegradowane. Jak wskazuje komentarz, jedynie 1,4% lasów Europy pozostaje nienaruszonych, a tylko 3,3% powierzchni lądowej doświadcza minimalnej ingerencji człowieka. Utrata tych zasobów jest bezpośrednio powiązana z rosnącymi stratami powodziowymi, spadkiem żyzności gleb, osłabieniem leśnych pochłaniaczy węgla oraz zwiększonym ryzykiem pożarów.

Dawno ugruntowane modele ekonomiczne, które traktują przyrodę jako zasób wyczerpywalny i łatwy do zastąpienia, nie odpowiadają już stanowi wiedzy naukowej. Zdrowe ekosystemy stanowią podstawę naszej gospodarki. Chronią infrastrukturę, stabilizują systemy żywnościowe i ograniczają wydatki publiczne na reagowanie kryzysowe oraz ochronę zdrowia. – Ignorowanie roli przyrody w gospodarce jest poważnym błędem ekonomicznym i strategicznym – podkreśla Elmqvist. – Ekonomia neoklasyczna wciąż bagatelizuje rolę przyrody i różnorodności biologicznej w rozwoju gospodarczym. Tymczasem, kiedy ekosystemy zawodzą, koszty ponoszą obywatele, ubezpieczyciele i rządy.

Komentarz wskazuje pilne, wysokoefektywne działania na rzecz odbudowy w trzech kluczowych typach ekosystemów:

• Krajobrazy rolnicze. Rolnictwo regeneratywne może odbudowywać zawartość materii organicznej w glebie, różnorodność biologiczną, zdolność retencji wody i odporność na zmiany klimatu przy jednoczesnym utrzymaniu plonów. Priorytety obejmują zróżnicowane płodozmiany i współrzędne uprawy (intercropping), uprawy okrywowe i wieloletnie, ograniczoną uprawę roli, agroleśnictwo, elementy krajobrazu oraz zintegrowaną ochronę roślin (IPM). Polityki powinny wynagradzać mierzalne rezultaty, w tym ilość węgla zmagazynowanego w glebie, wzrost różnorodności biologicznej i poprawę regulacji obiegu wody.
• Lasy. Leśny pochłaniacz węgla słabnie w wyniku stresu klimatycznego i presji związanej z pozyskaniem drewna. Leśnictwo zbliżone do naturalnego, drzewostany mieszane gatunkowo i wiekowo, ochrona siedlisk oraz zarządzanie paliwem drzewnym w skali krajobrazu mogą zmniejszyć ryzyko pożarów i odbudować odporność. Zachęty do bioenergii powinny w pierwszej kolejności dotyczyć rzeczywistych pozostałości i kaskadowego wykorzystania biomasy, przy równoczesnej odbudowie leśnych zasobów węgla w celu osiągnięcia celów w zakresie użytkowania gruntów, zmiany użytkowania gruntów i leśnictwa (LULUCF).
• Torfowiska. Ponowne nawodnienie odwodnionych torfowisk może znacząco ograniczyć emisje, zmniejszyć ryzyko pożarów, poprawić retencję wody i odbudować różnorodność biologiczną.

Komentarz podkreśla trzy kluczowe przesłania:

1. Traktować i finansować przyrodę jako strategiczny zasób. Naturalne zasoby Europy – gleby, biomasa, torfowiska, obszary podmokłe, rzeki i ekosystemy morskie – są kluczowe dla magazynowania węgla, regulacji obiegu wody, różnorodności biologicznej oraz bezpieczeństwa żywnościowego i energetycznego. Zasoby te muszą być systematycznie uznawane, mierzone i finansowane jako priorytety strategiczne.
2. Zapewnić spójność polityk międzysektorowych i odpowiednie zarządzanie. Odbudowy przyrody nie da się realizować w izolacji. Wymaga ona spójności działań w rolnictwie, leśnictwie, gospodarce wodnej, energetyce, gospodarce morskiej i systemach miejskich, wspieranej przez jasne mandaty instytucjonalne i mechanizmy odpowiedzialności.
3. Upowszechnić prewencyjną odbudowę jako najskuteczniejszy i najbardziej efektywny kosztowo sposób ograniczania ryzyka katastrof, ochrony zasobów, zabezpieczenia gospodarki przed ekstremami klimatycznymi oraz wzmacniania odporności i strategicznej autonomii Europy.

Ostrzeżenie przed wycofywaniem się z polityk

Europejska Rada Doradcza ds. Nauk Przyrodniczych ostrzega, że osłabianie lub opóźnianie wdrażania rozporządzenia w sprawie odbudowy zasobów przyrodniczych zwiększy narażenie Europy na skutki ekstremalnych zjawisk klimatycznych, straty ekonomiczne i negatywne konsekwencje zdrowotne.

– Jako naukowcy jesteśmy zaniepokojeni przyspieszającym demontażem kluczowych regulacji w zakresie ochrony środowiska i klimatu. Wycofywanie ochrony środowiskowej nie eliminuje kosztów, a jedynie przesuwa je w czasie. Kluczowe jest, aby państwa członkowskie skupiły się na realizacji celów rozporządzenia zamiast zabiegać o osłabianie jego przepisów – mówi prof. Fiona Regan, współprzewodnicząca Komitetu Sterującego ds. Środowiska w EASAC.

* Europejska Rada Doradcza ds. Nauk Przyrodniczych przeanalizowała szereg kwestii powiązanych z rozporządzeniem oraz podstawy naukowe, na których się ono opiera. Komentarz został opracowany przez prof. Thomasa Elmqvista i członków Panelu Sterującego ds. Środowiska. Aktualizuje on wcześniejsze analizy, aby dostarczyć informacji na temat kluczowych zagadnień związanych z rozporządzeniem.

Materiał dostępny pod adresem:

Opportunities in Nature Restoration

O Radzie Naukowej Akademii Europejskich (EASAC):

EASAC zrzesza narodowe akademie nauk państw członkowskich UE, Norwegii, Szwajcarii oraz Zjednoczonego Królestwa, w celu wspólnego doradzania unijnym decydentom politycznym. Rada umożliwia wyrażenie wspólnego głosu europejskiego środowiska naukowego. Poprzez EASAC akademie współpracują, by dostarczać niezależnych, eksperckich i opartych na dowodach naukowych rekomendacji dotyczących aspektów naukowych polityk europejskich – skierowanych do tych, którzy je tworzą lub na nie wpływają w instytucjach UE.

Więcej informacji: www.easac.eu