Posiedzenie Prezydium PAN: decyzje i debata o przyszłości nauki w Polsce

8 lipca 2025 r. odbyło się posiedzenie Prezydium Polskiej Akademii Nauk. Podczas spotkania szczególne miejsce zajęła prezentacja raportu dotyczącego strategii rozwoju badań naukowych w Polsce, przygotowanego przez zespół pod kierownictwem prof. Marka Figlerowicza.

Kluczowe decyzje administracyjne

W porządku obrad znalazło się przyjęcie m.in. uchwały dotyczącej reorganizacji Instytutu Slawistyki PAN, a także zgody na ustanowienie odpłatnej służebności przesyłu dla sieci elektroenergetycznej obejmującej nieruchomość należącą do Instytutu Immunologii i Terapii Doświadczalnej im. Ludwika Hirszfelda PAN we Wrocławiu. Uchwały te zostały przyjęte po szczegółowym przedstawieniu spraw przez prof. Konrada Osajdę oraz Monikę Kallistę, Kanclerz PAN.

Gość specjalny: prof. Marek Figlerowicz i strategia dla polskiej nauki

Centralnym punktem posiedzenia była prezentacja raportu Zespołu ds. strategii rozwoju badań naukowych w Polsce. Prof. Marek Figlerowicz, zaproszony jako gość specjalny, przedstawił najważniejsze założenia dokumentu oraz stanowisko środowiska naukowego wobec zmian strukturalnych planowanych w administracji rządowej.

– Tylko kompleksowe wdrożenie naszej strategii może uratować system nauki – zaznaczył prof. Figlerowicz. Podkreślił, że dokument nie powinien być kompromisem wobec bieżących realiów, ale ambitną wizją tego, czym nauka w Polsce powinna się stać. Zwrócił również uwagę na liczne głosy krytyki, które pojawiły się jeszcze przed publikacją raportu: – Były to komentarze sprzeczne z prawdą – strategia opiera się na założeniu, że nauka jest fundamentem rozwoju gospodarczego, technologicznego i społecznego państwa.

Wśród barier hamujących rozwój nauki wskazał m.in. wadliwy system ewaluacji, zbyt rozwiniętą biurokrację, niespójne mechanizmy finansowania, brak komercjalizacji wyników badań oraz nieatrakcyjne ścieżki kariery naukowej.

Wspólny głos środowiska naukowego

Prezes PAN, prof. Marek Konarzewski, odniósł się do bieżącej sytuacji politycznej, podkreślając, że w kontekście rekonstrukcji rządu środowisko naukowe domaga się traktowania jako partnera, a nie przedmiotu decyzji politycznych.

– Wystosowaliśmy wspólny list podpisany m.in. przez KRASP i najważniejsze w kraju akademie i szkoły wyższe z prośbą utrzymania niezależnego Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego – podkreślił. – Nie chcemy połączenia z Ministerstwem Edukacji Narodowej – chcemy, by głos nauki był samodzielnie reprezentowany w strukturach rządowych.

W dyskusji głos zabrało kilku członków Prezydium PAN, m.in. prof. Krzysztof W. Nowak, który wskazał na potrzebę zwiększenia zainteresowania decydentów życiem naukowym:

– Z naszych doświadczeń wynika, że decydenci rzadko interesują się realnym postępem w nauce – nie uczestniczą w konferencjach, nawet tych bezpośrednio związanych z obszarami działania ich resortów – zauważył. Wyraził jednak nadzieję, że działania podejmowane przez PAN mogą tę sytuację zmienić: – Mamy dużą rolę do odegrania i cieszy mnie, że zaczynamy to dostrzegać i działać.