Stanowisko Komitetu Psychologii PAN w sprawie ograniczeń dla naukowców w USA

Komitet Psychologii PAN wyraża głębokie zaniepokojenie doniesieniami o możliwych administracyjnych ingerencjach w wolność akademicką w Stanach Zjednoczonych. Każda demokratyczna społeczność ma prawo do określania priorytetów badawczych, jednak regulacje, które mogą prowadzić do ograniczenia swobody prowadzenia badań naukowych oraz cenzurowania treści publikacji, budzą poważne obawy.

Nasza refleksja nad tym zagadnieniem wynika także z historycznych doświadczeń naszego regionu. Polska i inne kraje Europy Środkowo-Wschodniej przez ponad 40 lat funkcjonowały w systemie komunistycznym, w którym polityczna kontrola nad nauką miała dewastujące konsekwencje dla nauk społecznych oraz ograniczała rozwój badań naukowych. Doświadczenie to jednoznacznie zweryfikowało, że polityczna ingerencja w naukę prowadzi do jej stagnacji i osłabienia. Ten historyczny kontekst sprawia, że jesteśmy szczególnie zaniepokojeni pojawieniem się w Stanach Zjednoczonych podobnych mechanizmów.

Szczególnie niepokojące są doniesienia o próbach ograniczania finansowania projektów badawczych na podstawie listy rządowo określonych słów kluczowych, naciskach na wycofywanie recenzowanych publikacji oraz nagłym wstrzymywaniu środków na trwające badania. Tego rodzaju działania mogą mieć negatywne konsekwencje dla rozwoju nauki oraz wolności badań akademickich na całym świecie.

Jednocześnie podkreślamy, że sprzeciw wobec politycznej kontroli nad nauką nie oznacza odrzucenia społecznej oceny działalności naukowców i wartości ich wyników. Podzielamy stanowisko Committee on Publication Ethics (COPE), że decyzje dotyczące języka i treści publikacji naukowych powinny pozostawać w gestii autorów i redaktorów naukowych, a nie być narzucane przez zewnętrzne podmioty polityczne. Wycofywanie opublikowanych prac na podstawie arbitralnych kryteriów politycznych lub administracyjnych stanowi groźny precedens i podważa zaufanie do całego systemu akademickiego.

Jako Komitet Psychologii PAN deklarujemy poparcie dla zasad swobody badań naukowych i sprzeciwiamy się wszelkim działaniom, które mogą prowadzić do jej ograniczenia.

Uchwała wyraża poglądy Komitetu Naukowego Polskiej Akademii Nauk i nie powinna być utożsamiana ze stanowiskiem Polskiej Akademii Nauk