Uwagi Komitetu Nauk Pedagogicznych PAN wybranych propozycji obecnych w projekcie Rozporządzenia Ministra Edukacji w sprawie sposobu podziału łącznej kwoty potrzeb oświatowych między jednostki samorządu terytorialnego w roku 2025

Mając na względzie wartości, które krzewi Komitet Nauk Pedagogicznych podzielam stanowisko Fundacji Szkoła w Chmurze, o wprowadzeniu jednolitego modelu finansowania uczniów realizujących obowiązek szkolny w formie edukacji domowej, co stanowiłoby realizację konstytucyjnej zasady równości i zagwarantowałoby równy dostęp do środków oświatowych.

Ponadto Komitet Nauk Pedagogicznych i Jego Sekcja Pedagogiki Specjalnej widzimy konieczność udzielania dzieciom/uczniom o specjalnych potrzebach edukacyjnych adekwatnego wsparcia, które będzie sprzyjało optymalizacji ich rozwoju i żywo jesteśmy zainteresowani rozwiązaniami proponowanymi w tym zakresie. Popieramy fakt uwzględnienia w ww. projekcie rozporządzenia wagi subwencji oświatowej na pomoc psychologiczno-pedagogiczną dla dzieci objętych wychowaniem przedszkolnym (treść pkt. 4 Uzasadnienia). Wartość wagi ma wynosić 0,034. Popieramy również propozycję zwiększenia wagi subwencji oświatowej na pomoc psychologiczno- pedagogiczną dla uczniów szkoły podstawowej i ogólnokształcącej szkoły muzycznej I stopnia dla dzieci i młodzieży do wartości 0,053, tj. wzrost o 112% (dotychczasowa waga P57 o wartości 0,025).

W pełni uzasadniony jest także postulat wprowadzenia wskaźników zwiększających liczbę dzieci w wychowaniu przedszkolnym i uczniów szkół przy uwzględnieniu określonych rodzajów niepełnosprawności (pkt. 4 Uzasadnienia):

1. w zakresie dzieci w wychowaniu przedszkolnym:
   • z niepełnosprawnościami sprzężonymi – 7%,
   • z autyzmem, w tym z zespołem Aspergera– 16%,
   • z niepełnosprawnością ruchową, w tym z afazją– 7%,
2. w zakresie uczniów szkół:
   • z niepełnosprawnościami sprzężonymi – 11%,
   • z autyzmem, w tym z zespołem Aspergera– 25%,
   • z niepełnosprawnością ruchową, w tym z afazją– 8%,
   • zagrożonych niedostosowaniem społecznym – 5%.

Mamy jednak wątpliwości dotyczące przypisanego tym rodzajom niepełnosprawności i/lub zaburzeń rozwojowy i/lub zaburzeń funkcjonalnych wskaźnika wagi subwencji oświatowej. W Uzasadnieniu stanowiącym załącznik do projektu rozporządzenia zapisano co następuje – cytujemy: „zmiana finansowania uczniów z autyzmem, w tym z zespołem Aspergera i z niepełnosprawnościami sprzężonymi:

1. w oddziałach integracyjnych finansowanie pozostaje bez zmian,
2. w oddziałach specjalnych proponuje się zwiększenie wagi z 9,5 do 10 (zwiększenie obejmie ok. 59 tys. uczniów),
3. w przypadku  uczniów  z  autyzmem,  w  tym  z  zespołem  Aspergera, i z niepełnosprawnościami sprzężonymi w pozostałych typach oddziałów (oddziały inne niż integracyjne i specjalne) proponuje się odejście od finansowania uczniów posiadających orzeczenie i uzależnienie ich finansowania od sumy liczby godzin wsparcia.”

Propozycję finansowania uczniów, o których mowa w punkcie c) wyjaśniono w dalszej części Uzasadnienia w taki oto sposób: „Nowy model finansowania zakłada, to że jeżeli uczeń z autyzmem, w tym z zespołem Aspergera, lub niepełnosprawnościami sprzężonymi:

1. nie otrzymuje żadnego wsparcia – nie zostanie na niego naliczona kwota potrzeb oświatowych;
2. otrzymuje do 2 godzin wsparcia włącznie – zostanie naliczona waga o wartości 1,5, tj. kwota ok. 14 tys. zł (wystarczy to na sfinansowanie od 2–3 godzin);
3. otrzymuje od 2 do 5 godzin wsparcia włącznie – zostanie naliczona waga o wartości 3,6, tj. kwota ok. 34 tys. zł (wystarczy to na sfinansowanie od 5–7 godzin);
4. otrzymuje od 5 do 10 godzin wsparcia włącznie – zostanie naliczona waga o wartości 7,1, tj. kwota ok. 67 tys. zł (wystarczy to na sfinansowanie od 10–14 godzin);
5. otrzymuje ponad 10 godzin wsparcia – zostanie naliczona waga o wartości 9,5, kwota ok. 90 tys. zł (wystarczy to na sfinansowanie od 13–18 godzin)”.

Takie zróżnicowanie nie jest całkowicie niezasadne. Mogłoby ono mieć rację bytu wówczas, gdy poziom funkcjonowania dziecka/ucznia, jego (nie)samodzielność, zapotrzebowanie na wsparcie będzie dopasowane do typu placówki (specjalna, integracyjna, inkluzyjna). Tymczasem w naszej rzeczywistości tak się nie dzieje. Nadal daje znać o sobie niedopasowanie. W placówkach ogólnodostępnych funkcjonują dzieci/uczniowie, którzy wymagaliby bardziej specjalistycznego wsparcia, które mogą im zapewnić placówki specjalne, jak i w placówkach specjalnych można napotkać dzieci/uczniów, którzy z powodzeniem poradziliby sobie w placówkach o charakterze integracyjnym/inkluzyjnym.

Niepokój wywołuje także identyczne traktowanie kategorii dzieci/uczniów z autyzmem, w tym z zespołem Aspergera (szczególnie z zespołem Aspergera) z kategorią dzieci/uczniów z niepełnosprawnościami sprzężonymi. Zrozumiałe jest przecież, że dziecko/uczeń z niepełnosprawnością wzrokową w postaci niewidzenia od urodzenia sprzężoną z niepełnosprawnością ruchową posiada nie tylko specyficzne i specjalne, ale również generalnie bardziej spotęgowane potrzeby edukacyjne niż dziecko/uczeń z zespołem Aspergera.

Nasze wątpliwości dotyczą też następujących propozycji wag subwencji oświatowej:

1. Waga P5 = 1,400 – dla uczniów lub słuchaczy z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu lekkim, niedostosowanych społecznie, zagrożonych niedostosowaniem społecznym (na podstawie orzeczeń o potrzebie kształcenia specjalnego) oraz dla uczniów lub słuchaczy szkół podstawowych specjalnych i szkół ponadpodstawowych specjalnych w młodzieżowych ośrodkach wychowawczych – wymagających stosowania specjalnej organizacji nauki i metod pracy, którzy nie posiadają orzeczeń o potrzebie kształcenia specjalnego – N5,i.
   Chodzi o identyczną wagę dla uczniów z lekkim stopniem niepełnosprawności intelektualnej, uczniów już zdiagnozowanych jako niedostosowani społecznie oraz uczniów z ryzyka niedostosowania społecznego, tj. zagrożonych niedostosowaniem społecznym. Taka sytuacja może spowodować wzrost liczby uczniów z ryzyka niedostosowania społecznego.
2. Waga P7= 3,600 – dla uczniów lub słuchaczy niesłyszących, słabosłyszących, z niepełnosprawnością intelektualną  w  stopniu  umiarkowanym  lub  znacznym (na podstawie orzeczeń o potrzebie kształcenia specjalnego)– N7,i.
   W naszej opinii nie do pomyślenia jest sytuacja tożsamego traktowania potrzeb rozwojowych i edukacyjnych uczniów lub słuchaczy niesłyszących, słabosłyszących posiadających orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego z uczniami, słuchaczami posiadającymi orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego z racji niepełnosprawności intelektualnej w stopniu umiarkowanym i znacznym.
3. Waga P8= 9,500 – dla dzieci i młodzieży z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu głębokim objętych zajęciami rewalidacyjno-wychowawczymi organizowanymi w przedszkolach, oddziałach przedszkolnych w szkołach podstawowych, innych formach wychowania przedszkolnego, specjalnych ośrodkach szkolno-wychowawczych, specjalnych   ośrodkach   wychowawczych,   szkołach i poradniach psychologiczno-pedagogicznych (na podstawie orzeczeń o potrzebie zajęć rewalidacyjno-wychowawczych)    oraz    dla    uczniów    lub    słuchaczy z niepełnosprawnościami sprzężonymi lub z autyzmem, w tym z zespołem Aspergera (na podstawie orzeczeń o potrzebie kształcenia specjalnego), w oddziałach integracyjnych w szkołach podstawowych i szkołach ponadpodstawowych – N8,i.
   W danej wadze ponownie pojawia się brak uwzględnienia specyfiki potrzeb rozwojowo-edukacyjnych dzieci/uczniów należących do zróżnicowanych kategorii niepełnosprawności, np.: dzieci i młodzieży z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu głębokim, uczniów lub słuchaczy z niepełnosprawnościami sprzężonymi lub z autyzmem, w tym z zespołem Aspergera.
4. Waga P9= 10,000 – dla uczniów lub słuchaczy z niepełnosprawnościami sprzężonymi lub z autyzmem, w tym z zespołem Aspergera (na podstawie orzeczeń o potrzebie kształcenia specjalnego), w oddziałach specjalnych w szkołach podstawowych i szkołach ponadpodstawowych– N9,i,
   waga P10= 9,500 – dla uczniów lub słuchaczy z niepełnosprawnościami sprzężonymi lub z autyzmem, w tym z zespołem Aspergera (na podstawie orzeczeń o potrzebie kształcenia specjalnego),w szkołach podstawowych i szkołach ponadpodstawowych w oddziałach innych niż oddziały integracyjne i specjalne, dla których liczba godzin wsparcia jest większa niż 10 godzin – N10,i,
   jak również waga: P11= 7,100 – dla uczniów lub słuchaczy z niepełnosprawnościami sprzężonymi lub z autyzmem, w tym z zespołem Aspergera (na podstawie orzeczeń o potrzebie kształcenia specjalnego), w szkołach podstawowych i szkołach ponadpodstawowych w oddziałach innych niż oddziały integracyjne i specjalne, dla których liczba godzin wsparcia jest większa niż5 godzin i mniejsza lub równa 10 godzin – N11,i.

Przywołane propozycje można jednoznacznie odczytać jako nieidentyczne traktowanie potrzeb rozwojowo-edukacyjnych tych samych kategorii dzieci i młodzieży, ale kształcących się w różnych placówkach edukacyjnych: specjalne, integracyjne, ogólnodostępne. Nadmienimy, że propozycje wagi uzależnione od ilości godzin wsparcia w szkolnictwie ogólnodostępnym dla uczniów lub słuchaczy z niepełnosprawnościami sprzężonymi lub z autyzmem, w tym z zespołem Aspergera (na podstawie orzeczeń o potrzebie kształcenia specjalnego) w szkołach podstawowych i szkołach ponadpodstawowych w oddziałach innych niż oddziały integracyjne i specjalne ulegają sukcesywnemu pomniejszeniu od 3,600 do 1,500. Takie podejście jeszcze bardziej potęguje nasze wątpliwości dotyczące przypisania danych wag zasadniczo do systemu szkolnictwa inkluzyjnego.

Dostrzegamy ponadto treść § 1.2. teksu analizowanego projektu rozporządzenia: „Ilekroć w rozporządzeniu jest mowa o:” podpunkt 7: „dzieciach i młodzieży lub uczniach i słuchaczach z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu lekkim, umiarkowanym, znacznym lub głębokim – rozumie się przez to dzieci i młodzież lub uczniów i słuchaczy posiadających odpowiednio orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego albo o potrzebie zajęć rewalidacyjno-wychowawczych, stwierdzające niepełnosprawność intelektualną w stopniu lekkim, umiarkowanym, znacznym lub głębokim albo upośledzenie umysłowe w stopniu lekkim, umiarkowanym, znacznym lub głębokim”, tj. treść zawierającą stygmatyzującą terminologię i to w projekcie rozporządzenia, które ma obowiązywać od dnia 1 stycznia 2025 roku. Chociaż rozumiemy, że może to być powiązane z orzeczeniami o niepełnosprawności wydanymi przed zmianą terminologii niosącej stygmat naznaczania na terminologię posiadającą bardziej humanistyczny i bardziej podmiotowy wydźwięk.