Wręczenie Nagród Naukowych Wydziału III

9 grudnia 2025 r. w sali 2314 Pałacu Kultury i Nauki odbyła się uroczystość wręczenia Nagród Naukowych Wydziału III Nauk Ścisłych i Nauk o Ziemi Polskiej Akademii Nauk. W spotkaniu uczestniczyli członkowie Wydziału, przedstawiciele władz PAN oraz licznie zgromadzeni goście – opiekunowie naukowi, współpracownicy i rodziny nagrodzonych.

Nagroda Naukowa im. Marii Skłodowskiej-Curie PAN – za osiągniecia w dziedzinie fizyki

Dr Thomas Zlosnik zatrudniony na Uniwersytecie Gdańskim w Instytucie Fizyki Teoretycznej i Astrofizyki Wydziału Matematyki, Fizyki i Informatyki. Laureat Nagrody Naukowej im. Marii Skłodowskiej-Curie za cykl prac: „Teoretyczne i eksperymentalne aspekty rozszerzeń ogólnej teorii względności Einsteina”.

Doktor Thomas George Zlosnik ukończył studia z fizyki na Uniwersytecie Oksfordzkim.
W roku 2008, również na Uniwersytecie Oksfordzkim, uzyskał stopień doktora pod opieką prof. Pedro Ferreiry.

Główne zainteresowania laureata to fizyka przestrzeni i czasu. Prowadzone badania naukowe koncentrują się na możliwych formach fizyki czasoprzestrzeni wykraczających poza ogólną teorię względności. Tego typu podejścia określa się mianem rozszerzeń ogólnej teorii względności – są to opisy grawitacji, które odtwarzają sukcesy eksperymentalne klasycznej teorii w odpowiednich granicach, a jednocześnie dostarczają nowej fizyki w innych reżimach.

Nagroda Naukowa Wydziału III PAN im. Wacława Sierpińskiego (matematyka)

Dr. hab. Joachim Jelisiejew pracownik Uniwersytetu Warszawskiego. Laureat Nagrody Naukowej im. Wacława Sierpińskiego za cykl prac „Badania w dziedzinie geometrii algebraicznej”.

Nagrodę przyznano za cykl prac z geometrii algebraicznej oraz jej zastosowań w teorii motywów, teorii tensorów, oraz działań grup, w tym do rozkładów Białynickiego-Biruli. Wśród głównych wyników można wyróżnić: znalezienie teorii motywicznych reprezentowanych przez schematy Hilberta, przykłady patologii oraz ekscesów przestrzeni moduli (w tym odpowiedź na pytanie o stałość funkcji Behrenda), wyniki typu „nie ma smoków” dla brzegu rozmaitości siecznych oraz zarys planu badania rozwiązań osobliwości przestrzeni moduli obiektów zero-wymiarowych, ukazujący ich nowe nieoczekiwane regularności.

Nagroda Naukowa Wydziału III PAN im. Stefana Pieńkowskiego (Fizyka z Astronomią)

Dr inż. Krzysztof Ptaszyński pracownik Instytutu Fizyki Molekularnej Polskiej Akademii Nauk w Poznaniu. Laureat Nagrody Naukowej im. Stefana Pieńkowskiego za cykl prac „Fizyka statystyczna korelacji i fluktuacji w nierównowagowych układach otwartych”.

Badania laureata poświęcone są przemianom energii w układach o nanometrowych rozmiarach, istotnych zarówno w przyrodzie (np. maszyny molekularne), jak i w technice (np. w nowoczesnej elektronice). Dotyczą one m.in. mikroskopowych podstaw drugiej zasady termodynamiki, określającej spontaniczny kierunek przemian energii. Wykazano, że w układach elektronicznych zasada ta wiąże się z powstawaniem korelacji (wzajemnych zależności) między stopniami swobody układu, których opis wymaga mechaniki kwantowej. Laureat sformułował także nowe prawo fizyki, pokazujące, że poprawa precyzji czujników wielkości fizycznych – lepszy stosunek sygnału do szumu – jest możliwa tylko kosztem zwiększenia zużycia energii. Zademonstrował ponadto, że tzw. efekty niemarkowskie – pamięć dynamiki układu o jego wcześniejszych stanach – można wykorzystać do zwiększenia stabilności pracy nanosilników cieplnych.

Nagroda Naukowa Wydziału III PAN im. Włodzimierza Kołosa (chemia)

Dr hab. Marcin Runowski profesor uczelni na Wydziale Chemii, Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu. Laureat Nagrody Naukowej im. Włodzimierza Kołosa za cykl prac „Opracowanie nowych metod zdalnego monitorowania temperatury i ciśnienia oraz kodowania optycznego z wykorzystaniem luminescencyjnych mikro- i nanomateriałów zawierających jony metali przejściowych oraz luminoforów organicznych”.

Doktor Marcin Runowski odbył kilka długoterminowych pobytów badawczych (łącznie ponad 3 lata) w Hiszpanii, Niemczech i Szwajcarii, kontynuując obecnie tę współpracę i rozszerzając ją na różne grupy badawcze w innych krajach, głównie w Chinach, USA, Brazylii, Indiach i Portugalii. Jego badania dotyczą głównie spektroskopii fotoluminescencyjnej lantanowców i jonów metali bloku d, mechanoluminescencji oraz nieliniowych efektów optycznych — w tym konwersji energii w górę (ang. up-conversion)
i generacji drugiej harmonicznej (SHG).

Laureat w nagodzonym cyklu badań zaprezentował szereg pionierskich rozwiązań o fundamentalnym i aplikacyjnym znaczeniu. Po raz pierwszy wykazano możliwość ultraczułego optycznego monitorowania ciśnienia z wykorzystaniem emisji uwięzionego ekscytonu w specjalnie zaprojektowanych materiałach perowskitowych. Opracowano również unikalne nanomateriały, w których współistnieją różne procesy nieliniowej konwersji optycznej – w tym generacja drugiej i trzeciej harmonicznej oraz emisja up-konwersyjna, a efekty te zastosowano w pierwszym w pełni nieliniowym, ośmiobitowym kodowaniu optycznym.

Kolejnym osiągnięciem jest rozwój nowych wielofunkcyjnych mechanoluminescencyjnych materiałów i polimerowych platform, umożliwiających optyczny pomiar siły, ciśnienia i temperatury, a także stworzenie zaawansowanych optycznych zabezpieczeń dokumentów.

Cały cykl prac stanowi imponujący, spójny i wieloaspektowy wkład w rozwój współczesnej spektroskopii luminescencyjnej oraz technologii sensorycznych, otwierając nowe możliwości dla zdalnych, bezkontaktowych pomiarów w nauce i technologiach przemysłowych.

Nagroda Naukowa Wydziału III PAN im. Maurycego Piusa Rudzkiego (Nauki o Ziemi)

Dr Dariusz Baranowski zatrudniony w Instytut Geofizyki Polskiej Akademii Nauk. Laureat Nagrody Naukowej im. Maurycego Piusa Rudzkiego za cykl prac „Multiscale interactions in the tropical atmosphere and their impact on extreme precipitation and floods”.

Wyróżnione badania dotyczą dynamiki atmosfery tropikalnej oraz średnioterminowej przewidywalności ekstremalnych opadów i powodzi na obszarze Archipelagu Malajskiego. W ramach prowadzonych prac badawczych powstała meteorologiczna sieć pomiarowa Barisan-Anai Meteorological Network (BAM-Net), która umożliwia badania procesów meteorologicznych w skali lokalnej.

Opublikowane wyniki pokazują mechanizmy, poprzez które fale tropikalne i oscylacje Maddena-Juliana (odpowiednik dużych układów niżowych i wyżowych w naszej szerokości geograficznej) modyfikują pole opadów atmosferycznych przyczyniając się do zjawisk ekstremalnych, w tym ulewnych deszczy, powodzi i osuwisk.