ERC Starting Grant 2026 dla badacza z Instytutu Historii PAN

Dr Melchior Jakubowski z Instytutu Historii im. Tadeusza Manteuffla PAN znalazł się w gronie sześciu naukowców z Polski, którzy otrzymali prestiżowe granty Europejskiej Rady ds. Badań Naukowych (ERC) Starting Grant 2026. Na realizację 421 wybranych projektów ERC przeznaczy łącznie 705 mln euro.

ERC Starting Grant to jeden z najważniejszych europejskich instrumentów finansowania ambitnych badań prowadzonych przez naukowców na początku samodzielnej kariery. Tegoroczna edycja była wyjątkowo konkurencyjna – do konkursu zgłoszono 4807 wniosków, o 22 proc. więcej niż w poprzednim naborze. Ostatecznie finansowanie otrzymało 421 projektów, realizowanych w 25 państwach Unii Europejskiej i krajach stowarzyszonych z programem Horyzont Europa.

Projekt o sieciach bazyliańskich w Europie i basenie Morza Śródziemnego

Jednym z sześciu polskich laureatów jest dr Melchior Jakubowski z Instytutu Historii im. Tadeusza Manteuffla PAN. W ramach projektu BASILIAN – Basilian Entangled Networks. People, Ideas, and Art in Early Modern Eastern Europe and the Mediterranean będzie badał związki pomiędzy zakonami bazyliańskimi działającymi w okresie nowożytnym na obszarze Rzeczypospolitej, ziem habsburskich, Hiszpanii, Włoch oraz Bliskiego Wschodu.

Badania mają pozwolić lepiej zrozumieć sieci kontaktów, które łączyły te wspólnoty, mimo że nigdy nie stworzyły one jednej organizacji. Projekt zakłada wykorzystanie różnorodnych źródeł – pisanych, ikonograficznych, kartograficznych i materialnych – oraz połączenie ich z analizami przestrzennymi w Systemach Informacji Geograficznej (GIS) i analizą sieci społecznych (SNA).

Projekt dr. Jakubowskiego wpisuje się w charakter współczesnych badań historycznych, w których analiza źródeł tradycyjnych łączy się z nowoczesnymi metodami cyfrowymi. Pozwala to spojrzeć na historię Europy Środkowo-Wschodniej nie tylko przez pryzmat granic politycznych, lecz także poprzez przepływ ludzi, idei, dzieł sztuki i informacji.

Melchior Jakubowski studiował historię i historię sztuki na Uniwersytecie Warszawskim, gdzie w 2020 r. obronił pracę doktorską, przygotowaną pod kierunkiem prof. Dariusza Kołodziejczyka, a opublikowaną jako książka Krajobraz religijny i etniczny Suwalszczyzny, Bukowiny i Łatgalii na przełomie XVIII i XIX wieku. Lokalne społeczności a struktury państwowe i wyznaniowe (Kraków 2022). Od 2021 r. zatrudniony w Instytucie Historii Polskiej Akademii Nauk w Zakładzie Atlasu Historycznego, gdzie zrealizował projekt NCN Sonatina „Jezuici Wschodu? Sieć artystyczna zakonu bazylianów w osiemnastowiecznej Rzeczypospolitej”. Aktualnie bierze udział w projekcie ERC Consolidator „Multilingual worlds – neglected histories. Uncovering their emergence, continuity and loss in past and present societies”, realizowanym na Uniwersytecie Warszawskim pod kierunkiem prof. Justyny Olko. Zajmuje się geografią historyczną i historią krajobrazu, relacjami wyznaniowymi, etnicznymi i językowymi oraz sztuką nowożytnej Rzeczypospolitej i krajów sąsiednich.

O projekcie Basilian

Basilian Entangled Networks. People, Ideas, and Art in Early Modern Eastern Europe and the Mediterranean

Bazylianie to zgromadzenia zakonne tradycji bizantyjskiej, ale funkcjonujące w Kościele Katolickim. Działanie na styku wschodniego i zachodniego chrześcijaństwa nadało im szczególny charakter i zapewniło wyjątkową rolę w wymianie kulturowej. Podstawowym celem projektu jest porównanie i zbadanie związków pomiędzy zakonami bazyliańskimi, istniejącymi w okresie nowożytnym w Rzeczypospolitej, krajach habsburskich, Hiszpanii, Włoszech i na Bliskim Wschodzie, które pomimo cech wspólnych nigdy nie stworzyły jednej organizacji.

Projekt został opracowany we współpracy z badaczami Katolickich Kościołów Wschodnich z różnych państw, dzielących dziedzictwo nowożytnego monastycyzmu bazyliańskiego. Badania koncentrują się na powiązaniach między ludźmi, rozwijanymi przez nich ideami oraz wyrażającymi te idee dziełami sztuki. Główną ideą projektu jest szersze niż dotychczas, kompleksowe ujęcie problematyki bazyliańskiej w perspektywie porównawczej i ponadregionalnej, przekraczającej także podziały epokowe i dyscyplinarne. W tym celu analiza źródeł pisanych, ikonograficznych, kartograficznych i materialnych zostanie połączona z analizami przestrzennymi w Systemach Informacji Geograficznej (GIS) i analizą sieci społecznych (SNA).

Sześć grantów dla Polski

W konkursie ERC Starting Grant 2026 finansowanie otrzymało sześć projektów realizowanych w Polsce. Pięć z nich reprezentuje nauki społeczne i humanistyczne, a jeden – nauki fizyczne i inżynieryjne.

Oprócz dr. Melchiora Jakubowskiego laureatami zostali: dr Piotr Bystranowski i dr Mateusz Chaberski z Uniwersytetu Jagiellońskiego, dr hab. Dorota Miler z Uniwersytetu Gdańskiego, dr hab. Michał Parniak-Niedojadło z Uniwersytetu Warszawskiego oraz dr Agnieszka Radziwinowiczówna z Uniwersytetu Warszawskiego.

Europejska Rada ds. Badań Naukowych przyznała w tegorocznym konkursie 421 grantów o łącznej wartości 705 mln euro. Wybrane projekty będą realizowane w 25 państwach UE i krajach stowarzyszonych z programem Horyzont Europa.