Genetyczne korzenie Piastów. Przełomowe badania rzucają nowe światło na początki polskiej państwowości

Na łamach Nature Communications (vol. 17, art. no. 3224 (2026)) opublikowano wyniki interdyscyplinarnych badań nad genealogią genetyczną dynastii Piastów. Analizy archeogenomiczne, prowadzone przez zespół naukowców z Instytutu Chemii Bioorganicznej PAN oraz Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza, pozwoliły nie tylko potwierdzić tożsamość części przedstawicieli pierwszej polskiej dynastii, lecz także wskazać ich powiązania z innymi rodami królewskimi Europy oraz możliwe, nieoczywiste pochodzenie.

Piastowie w świetle nauki: pytania o początki państwa

Dynastia Piastów zajmuje szczególne miejsce w historii Polski jako fundament wczesnego państwa i jeden z kluczowych czynników kształtujących układ polityczny Europy Środkowo-Wschodniej w X wieku. Pomimo jej znaczenia, wiedza o rzeczywistym pochodzeniu rodu oraz mechanizmach budowy pierwszych struktur państwowych przez długi czas pozostawała fragmentaryczna i oparta głównie na źródłach pisanych oraz interpretacjach historycznych.

Nowe badania, zainicjowane i prowadzone pod kierunkiem prof. Marka Figlerowicza, stanowią przykład konsekwentnego łączenia metod różnych dziedzin – od genetyki i bioinformatyki, przez archeologię, po historię. Tego rodzaju podejście umożliwia nie tylko weryfikację dotychczasowych hipotez, lecz także formułowanie zupełnie nowych wniosków dotyczących genezy elit władzy w średniowiecznej Europie.

Archeogenomika i identyfikacja przedstawicieli dynastii

Kluczowym elementem badań była analiza materiału kostnego pochodzącego z ośmiu nekropolii piastowskich zlokalizowanych na terenie Polski. W ich obrębie zidentyfikowano szczątki 33 osób, które – na podstawie kontekstu archeologicznego i historycznego – mogły należeć do członków dynastii.

Zastosowanie zaawansowanych metod archeogenomicznych pozwoliło na jednoznaczne potwierdzenie tożsamości dziesięciu Piastów. To istotny krok naprzód, ponieważ dotychczas identyfikacja konkretnych osób opierała się głównie na przesłankach pośrednich. Analizy DNA dostarczyły natomiast twardych, empirycznych danych, umożliwiających rekonstrukcję relacji rodzinnych oraz linii dziedziczenia.

Powiązania dynastyczne i możliwe nielokalne pochodzenie Piastów

Jednym z najważniejszych rezultatów badań było określenie linii matczynych (haplogrup mitochondrialnych), które łączą zidentyfikowanych Piastów z szerokim kręgiem europejskich rodów królewskich. Zidentyfikowane powiązania obejmują ponad 200 postaci historycznych należących do dziesięciu dynastii królewskich – w grupie tej jest 108 Piastów, 32 Rurykowiczów, 12 Giediminidów, 23 Arpadów, 15 Przemyślidów, 13 Hohenzollernów, 10 Habsburgów, 8 Wettynów, 5 Andegawenów i 4 Wittelsbachów.

Szczególnie interesujące wnioski przyniosła analiza linii ojcowskiej (haplogrupy Y), zidentyfikowanej u Piastów jako R1b-BY3549. Współcześnie jest ona bardzo rzadka, a jej ślady odnaleziono jedynie u trzech osób żyjących w przeszłości na obszarze północno-zachodniej Europy – na terenach dzisiejszej Francji, Holandii i Anglii.

Odkrycie to stanowi istotny argument na rzecz hipotezy, że Piastowie mogli nie być rodzimą elitą wywodzącą się wyłącznie z lokalnych społeczności. Wskazuje raczej na możliwość ich migracyjnego pochodzenia lub przynajmniej silnych związków z populacjami zachodnioeuropejskimi. Tym samym wpisuje się w szerszy obraz procesów państwowotwórczych w Europie Środkowo-Wschodniej, które – jak się okazuje – mogły być inicjowane również przez przybyszy z zewnątrz.

Publikacja

Zenczak M., Handschuh L., Marcinkowska-Swojak M., Stolarek I., Golubiński M., Juras A., Trzciński D., Chyleński M., Dębski A., Losik A., Jasiński T., Wrzesińska A., Matla M., Kóčka-Krenz H., Legocki A.B., Dobosz J., Figlerowicz M., Genetic genealogy of the Piast dynasty and related European royal families, Nature Communications 2026, t. 17, art. nr 3224. DOI: 10.1038/s41467-026-71457-1

Galeria