Narastające ryzyka klimatyczne zagrażają Europie – Komitet Problemowy ds. Kryzysu Klimatycznego przy Prezydium PAN przedstawia rekomendacje do nowego ECAP

Interdyscyplinarny Komitet Problemowy ds. Kryzysu Klimatycznego przy Prezydium Polskiej Akademii Nauk opublikował zalecenia dotyczące kierunków i priorytetów przyszłego Europejskiego Planu Adaptacji do Klimatu (ECAP). Dokument został opracowany na prośbę Ministerstwa Klimatu i Środowiska jako wkład w stanowisko Polski na nieformalną Radę Komisji ENVI Parlamentu Europejskiego.

Komitet podkreśla, że Europa znajduje się w krytycznym momencie, a zmiana klimatu i utrata bioróżnorodności stwarzają poważne ryzyko dla funkcjonowania cywilizacji. Zdaniem ekspertów konieczne jest natychmiastowe, równoległe wdrażanie działań adaptacyjnych i mitygacyjnych, a także wzmocnienie odporności strategicznej Unii Europejskiej w wielu sektorach.

Kluczowe rekomendacje Komitetu

1. Mitygacja i adaptacja jako równorzędne fundamenty ECAP

Komitet wskazuje, że ograniczanie emisji gazów cieplarnianych musi zostać jednoznacznie włączone do planu adaptacji. Adaptacja ma bowiem swoje granice – dalsze ocieplenie może uczynić ją nieskuteczną lub wręcz niemożliwą.

2. Wzmocnienie autonomii energetycznej i informacyjnej UE

Europa powinna intensywnie rozwijać niskoemisyjne źródła energii – zarówno odnawialne, jak i jądrowe – z poszanowaniem przyrody. Podkreślono również konieczność uniezależnienia się od zewnętrznych źródeł danych klimatycznych poprzez rozwój usług takich jak Copernicus Climate Change Service i inicjatyw ESA.

3. Oparcie działań adaptacyjnych na scenariuszu skrajnie pesymistycznym

W świetle rekordowych temperatur i koncentracji CO₂ Komitet rekomenduje, aby w ECAP to właśnie najbardziej ryzykowny scenariusz emisji stanowił podstawę planowania. Jego przyjęcie pozwoli uniknąć niewłaściwej adaptacji i kosztownych błędów inwestycyjnych.

4. Regularne, zintegrowane oceny ryzyka klimatycznego

Rekomendacje obejmują m.in.:

• stały monitoring ryzyka klimatycznego,

• analizę ryzyk kaskadowych i transgranicznych,

• stosowanie stres-testów analogicznych do tych używanych w ekonomii,

• większy nacisk na ryzyka pośrednie (np. dla zdrowia publicznego, bezpieczeństwa żywnościowego i łańcuchów dostaw).

5. Spójność polityk krajowych i unijnych

Komitet postuluje opracowanie jednolitych wytycznych UE dla krajowych planów adaptacji oraz dwupoziomowe podejście do zarządzania – z jasnym podziałem działań na poziom europejski i krajowy.

6. Oparcie monitoringu postępów na wskaźnikach wpływu

W ECAP powinny znaleźć się wskaźniki mierzące faktyczne rezultaty adaptacji, a nie tylko liczbę działań czy poziom nakładów finansowych. Ich opracowaniem powinien zająć się multidyscyplinarny zespół ekspertów.

7. Wsparcie dla działań lokalnych i regionalnych

Komitet rekomenduje przygotowanie wspólnego ogólnego katalogu działań adaptacyjnych – obejmującego również te społecznie i politycznie trudne, takie jak relokacja z obszarów wysokiego ryzyka. Podkreśla także znaczenie edukacji klimatycznej i przeciwdziałania dezinformacji.

8. Rozwiązania oparte na przyrodzie (NBS) jako infrastruktura krytyczna

Eksperci zwracają uwagę, że błękitno-zielona infrastruktura zapewnia liczne korzyści, wzmacnia odporność ekosystemów i może znacząco obniżyć koszty adaptacji. W dokumentach unijnych powinna zostać uznana za element infrastruktury krytycznej.

Europa potrzebuje pilnych działań

W świetle ustaleń EUCRA oraz rosnącej dynamiki globalnych zmian klimatycznych Komitet apeluje o bezzwłoczne wdrożenie działań adaptacyjnych opartych na wiarygodnych danych, stabilnych ramach prawnych i współpracy międzynarodowej. Podkreśla również, że adaptacja wymaga transformacji społecznej obejmującej zmiany stylu życia, nawyków konsumpcyjnych i relacji człowieka z ekosystemami.

Komunikat przedstawia opinię Komitetu Problemowego ds. Kryzysu Klimatycznego przy Prezydium PAN i nie stanowi oficjalnego stanowiska Polskiej Akademii Nauk.

Do pobrania – pełna treść Komunikatu.