Nowelizacja ustawy o PAN o krok bliżej. Stały Komitet Rady Ministrów przyjął projekt

Stały Komitet Rady Ministrów przyjął projekt nowelizacji ustawy o Polskiej Akademii Nauk. To jeden z najważniejszych etapów trwających od lat prac nad reformą Akademii. Projekt porządkuje jej ustrój, wzmacnia jej pozycję w systemie nauki i tworzy ramy prawne, w których PAN będzie mogła lepiej się rozwijać. Decyzja Komitetu otwiera kolejny etap procesu legislacyjnego – procedowanie ustawy w Parlamencie.

O przyjęciu projektu poinformował 7 października minister nauki i szkolnictwa wyższego Marcin Kulasek. W mediach społecznościowych określił tę decyzję jako jasny sygnał dla wszystkich, którzy każdego dnia budują polską naukę.

– Przyjęcie projektu przez Stały Komitet Rady Ministrów to bardzo dobra wiadomość dla całej społeczności Polskiej Akademii Nauk. Od początku podkreślamy, że reforma Akademii musi oznaczać nie tylko zmiany organizacyjne, ale także realną poprawę warunków jej funkcjonowania. Dzisiejsza decyzja przybliża nas do osiągnięcia tego celu – mówi prof. Marek Konarzewski, prezes Polskiej Akademii Nauk.

Reforma, na którą Akademia czekała od lat

Obowiązująca ustawa o PAN pochodzi z 2010 roku. Od tego czasu zarówno środowisko naukowe, jak i otoczenie społeczno-gospodarcze Akademii przeszły głębokie zmiany. Prezes PAN od początku kadencji wskazywał, że nowoczesne przepisy są warunkiem rozwoju Akademii. Już w 2023 roku powołany przez niego zespół przygotował projekt ustawy. Celem projektu była Akademia oparta na harmonijnym współdziałaniu dwóch filarów: korporacji uczonych i instytutów naukowych. Prezes podkreślał przy tym, że nie jest zwolennikiem zmian rewolucyjnych, a w sprawach Akademii jej środowisko powinno mówić jednym głosem.

Projekt wypracowany w dialogu

Obecny projekt jest efektem wspólnej pracy ministerstwa i środowiska Akademii. Wiosną 2025 roku, po sporach wokół wcześniejszego projektu ministerialnego, strony uzgodniły nowy punkt wyjścia: nowelizację obowiązującej ustawy. Prace prowadził zespół złożony z przedstawicieli MNiSW, Prezydium PAN, Zgromadzenia Dyrektorów Instytutów PAN oraz związków zawodowych.

W trakcie prac uzgodniono między innymi:

• umocowanie Zgromadzenia Dyrektorów instytutów jako organu ustawowego,
• możliwość tworzenia międzynarodowych komitetów doradczych w instytutach,
• wpisanie do ustawy samorządu doktorantów.

Projektodawcy wskazują pięć głównych celów nowelizacji:

• usprawnienie struktury organizacyjnej i zarządczej PAN,
• reformę korporacji uczonych i zasad członkostwa,
• ujednolicenie i modernizację zasad zatrudnienia,
• wzmocnienie odpowiedzialności dyscyplinarnej,
• wzmocnienie pozycji Akademii w systemie nauki.

Stabilne podstawy dla rozwoju

Częścią nowelizacji są także rozwiązania dotyczące warunków zatrudnienia. Obejmują one dodatkowe wynagrodzenie roczne dla pracowników jednostek Akademii: naukowców oraz pracowników administracyjnych, technicznych i inżynieryjnych.

Prezes PAN od lat zwraca uwagę, że reforma ustrojowa i stabilne finansowanie są ze sobą powiązane. Już w 2023 roku mówił, że decydenci uzależniają systemowe zwiększenie nakładów na Akademię od jej reformy. Dlatego tak ważne jest stworzenie trwałego mechanizmu finansowania, który zapewni instytutom stabilność i pozwoli w pełni wykorzystać rozwiązania przewidziane w nowych przepisach. Akademia wskazuje również na potrzebę szukania środków na badania poza budżetem resortu nauki, zwłaszcza w obszarach strategicznych dla państwa, takich jak bezpieczeństwo i energetyka.

Zgodnie z wcześniejszymi zapowiedziami Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego proces legislacyjny powinien zakończyć się jeszcze w tym roku.