Polska ma nowy grant ERC Advanced. I to wyjątkowy

Dr hab. Karolina Kremens, prof. UWr, jako jedyna badaczka z polskiej instytucji znalazła się wśród laureatów tegorocznej edycji konkursu ERC Advanced Grant. To pierwszy w historii grant ERC dla Uniwersytetu Wrocławskiego i pierwszy ERC Advanced dla jakiejkolwiek wrocławskiej instytucji naukowej, a w skali kraju osiemnasty. Jest też pierwszym grantem ERC dla osoby zajmującej się prawem na polskiej uczelni. W tegorocznym naborze o te środki ubiegało się rekordowe 3329 wniosków z całej Europy.

Nowe spojrzenie na proces karny w erze cyfrowej

Grant o wartości 2,5 mln euro na pięć lat sfinansuje projekt „crimPROfem: Reimagining Criminal Procedure in the Digital Era through a Feminist Lens”, realizowany na Wydziale Prawa, Administracji i Ekonomii UWr.

O co w nim chodzi? O przemyślenie procesu karnego na nowo. Feministyczna teoria prawa od dekad pokazuje, że prawo, podobnie jak większość struktur społecznych, zostało zbudowane na męskim doświadczeniu. crimPROfem pyta, jak wyglądałoby postępowanie karne, gdyby zaprojektować je od początku z perspektywy intersekcjonalnej, wychodząc od doświadczeń osób dotąd pomijanych. Projekt trafia przy tym w wyjątkowy moment, bo wymiar sprawiedliwości przechodzi właśnie głęboką transformację cyfrową: od dowodów elektronicznych i zdalnych rozpraw po zautomatyzowane systemy decyzyjne i sztuczną inteligencję. Te zmiany mogą albo utrwalić istniejące nierówności (także przez wykluczenie cyfrowe), albo stać się szansą na sprawiedliwszy i bardziej dostępny proces. Prof. Kremens chce pójść tą drugą drogą i zbudować koncepcję feministycznego proceduralizmu.

Od krajowych grantów do ERC

Projekt wyrósł z Inkubatora Doskonałości Naukowej – Centrum Digital Justice, finansowanego z programu „Inicjatywa Doskonałości – Uczelnia Badawcza” (IDUB), którym prof. Kremens kieruje od 2022 roku. To wokół tego centrum powstało środowisko badawcze i międzynarodowa rozpoznawalność w obszarze cyfrowej transformacji wymiaru sprawiedliwości. To ono utorowało drogę do ERC i jest najlepszym dowodem na to, że inwestycje w doskonałość naukową się zwracają.

https://digitaljustice.uwr.edu.pl/en/

Do ERC prof. Kremens doszła przez krajowe granty. Jest wielokrotną laureatką Narodowego Centrum Nauki, gdzie kierowała projektami SONATA, SONATA BIS i PRELUDIUM BIS. Obecnie prowadzi między innymi dwa kolejne:

• OPUS „Justice for Victims 2.0: Leveraging Modern Technology in Rape Cases”. Projekt bada, jak oparta na zgodzie definicja zgwałcenia oraz nowe technologie (dowody cyfrowe, zdalne czynności) mogą poprawić sytuację osób pokrzywdzonych. https://projekty.ncn.gov.pl/opisy/628949-en.pdf
• PRELUDIUM BIS „Virtual Justice”. Projekt analizuje zdalne postępowania przed Międzynarodowym Trybunałem Karnym oraz ich wpływ na prawa oskarżonych, pokrzywdzonych, świadków i opinii publicznej.
  https://projekty.ncn.gov.pl/opisy/567740-en.pdf

To dobry przykład, jak konsekwentne finansowanie badań na poziomie krajowym buduje fundament pod największe europejskie sukcesy.

Ekspertka prawa karnego o międzynarodowym dorobku

A sama laureatka? Adwokatka i była prokurator, dziś jedna z czołowych w Polsce specjalistek od procesu karnego w ujęciu porównawczym i międzynarodowym, funkcjonowania prokuratury oraz wpływu nowych technologii na wymiar sprawiedliwości. Od marca 2024 roku jest wiceprzewodniczącą Komisji Kodyfikacyjnej Ustroju Sądownictwa i Prokuratury. Jej monografia „Powers of the Prosecutor in Criminal Investigation” (Routledge, 2021) została wyróżniona w konkursie na najlepszą książkę habilitacyjną. Ma w dorobku stypendia Fulbrighta, McDougalla i programu Bekkera NAWA oraz badania prowadzone między innymi w USA, Kanadzie, Belgii, Hiszpanii i we Włoszech.

Naukowiec także poza pracą

Na koniec coś, o co poprosiła sama laureatka i co dopisujemy z przyjemnością. Poza nauką prof. Kremens biega, pływa kajakiem i wiosłuje, a prywatnie jest wielką i niezmiennie wierną fanką Taylor Swift. Jej feministyczny projekt ma nawet swój theme song: „Mad Woman”. Trudno o trafniejszy.

Gratulujemy i już trzymamy kciuki za crimPROfem oraz kolejne polskie granty ERC!

Sylwetka badaczki: https://digitaljustice.uwr.edu.pl/en/core-team/karolina-kremens/

Fot. Dominika Hull