Potencjał dla gospodarki: panel PAN o współpracy nauki z przemysłem

Podczas I Narodowego Kongresu „Nauka dla Biznesu” Polska Akademia Nauk zorganizowała panel zatytułowany „Współpraca badawcza instytutów PAN z przemysłem. Jak uwolnić drzemiący potencjał?”. Dyskusja poświęcona była praktycznym modelom współpracy instytutów naukowych z przedsiębiorstwami, w tym o skutecznym transferze technologii do gospodarki, barierach komercjalizacji i potrzebnych zmianach systemowych.

Panel dyskusyjny Polskiej Akademii Nauk poprowadził prof. Jerzy Buzek – były Premier RP, wieloletni pracownik naukowy PAN. Udział w dyskusji wzięli:

• dr Kornelia Mikuła – kierownik Biura Transferu Technologii w Międzynarodowym Instytucie Biologii Molekularnej i Komórkowej,
• dr hab. Luiza Handschuh – dyrektor Instytutu Chemii Bioorganicznej PAN,
• dr hab. inż. Marcin Lackowski, prof. IMP PAN – dyrektor Instytutu Maszyn Przepływowych PAN,
• dr inż. Zygmunt Krasiński – prezes Polskiej Izby Gospodarczej Zaawansowanych Technologii – IZTECH, kierownik Centrum Projektów Badawczych UE w Instytucie Podstawowych Problemów Techniki PAN,
• prof. dr hab. Natalia Sobczak – wiceprezes PAN.

Prof. Jerzy Buzek rozpoczął panel, podkreślając potrzebę publicznego wsparcia badań, które jest kluczowe, aby polskie innowacje pracowały dla gospodarki. Wiceprezes prof. Natalia Sobczak podkreśliła z kolei różnorodność instytutów Polskiej Akademii Nauk oraz to, jak ważna jest współpraca i synergia pomiędzy naukowcami a decydentami, podkreśliła także potrzeby tłumaczenia złożonych zagadnień naukowych w prosty sposób dla polityków.

Technologie dla przemysłu: od badań do wdrożeń

Prof. Marcin Lackowski z Instytutu Maszyn Przepływowych PAN, przedstawił przykłady współpracy z firmami, w tym wdrożenie 1-megawatowego turbozespołu parowego: – Bez badań podstawowych, trwających lata, i zaangażowania państwa nie byłoby możliwe przejście od prototypu do produkcji, ani takiego poziomu innowacji – mówił.

Na stoisku PAN prezentowano także najmniejszy turbogenerator w kraju – efekt współpracy IMP PAN z polskim przedsiębiorcą.

Dr hab. Luiza Handschuh (IChB PAN) wskazała osiągnięcia Poznańskiego Centrum Sieciowo Superkomputerowego wykorzystywane m.in. w przemyśle motoryzacyjnym i energetycznym, w tym „cyfrowe bliźniaki” dla transformacji regionów.

Trwałe partnerstwa w biotechnologii i medycynie

W obszarze biomedycyny IChB PAN przypomniało modelową współpracę z Polpharmą i polskimi firmami biotechnologicznymi przy tworzeniu testów covidowych.

– Państwowe wsparcie umożliwiło błyskawiczną komercjalizację – to był realny dowód, że polska nauka potrafi reagować w kryzysie – mówiła dr hab. Luiza Handschuh.

Dr Kornelia Mikuła (IIMCB) podkreśliła wagę doskonałości naukowej jako fundamentu partnerstw, które wymagają czasu i pracy obu stron – nauki i biznesu, wskazując przykłady: diagnostyki chorób rzadkich oraz wdrożenia biomarkera wczesnej epilepsji w szpitalach w Polsce i Anglii. Paneliści zgodnie stwierdzili, że budowanie trwałych i wartościowych partnerstw z przemysłem oraz szpitalami, podobnie jak wdrażanie wyników badań, wymaga czasu, odpowiednich kompetencji oraz wartości dodanej dla wszystkich zaangażowanych stron.

Bezpieczeństwo i technologie dual-use

Panel poruszył także rozwój technologii podwójnego zastosowania. Jasno wybrzmiało, że PAN dysponuje rozwiązaniami w zakresie materiałów, sensorów, aerostatów, technologii kwantowych – kluczowych dla obronności.

– Instytuty PAN dysponują unikalną bazą laboratoryjną. W moim instytucie dysponujemy tunelem transonicznym pozwalającym prowadzić badania dla przepływów 3 Machów – to zasób ważny zarówno dla sektora cywilnego, jak i obronnego – podkreślił znaczenie unikalnej infrastruktury PAN prof. Marcin Lackowski.

Wskazał też, jak ważna we współpracy przemysłu z nauką w obszarze badań podstawowych jest wymiana wiedzy.

– Bezpieczeństwo cyfrowe jest dziś równie istotne jak fizyczne – zaznaczyła dr hab. Luiza Handschuh. – Takie usługi oferuje PCSS, będące częścią instytutu PAN. PCSS, który testuje też drony jest jednym z siedmiu polskich ośrodków testowych programu NATO DIANA, deklarujących możliwości testowania technologii podwójnego zastosowania w obszarach AUTONOMI, QUANTUM, CYBER, AI and BIGDATA. Ponadto światłowody, które potrafią zasygnalizować nieprawidłowości komunikacyjne – dodała.

Komercjalizacja i system wsparcia – co trzeba zmienić?

W kwestii komercjalizacji i systemu wsparcia prof. Jerzy Buzek wywołał do odpowiedzi dr. inż. Zygmunta Krasińskiego z IPPT PAN, który przytoczył projekty, pomagające firmom i instytutom wdrażać wyniki badań: trwający już sześć lat projekt Innovation Coach, z którego skorzystało już ponad 2000 firm, a także rozpoczęty w IPPT PAN projekt widerAdvance Facility.

Zauważono jak istotna dla Polskiej Akademii Nauk jest rola finansowania badań wysokiego ryzyka oraz badań z obszaru tzw. „doliny śmierci”, czyli etapu pomostowego przejścia od badań podstawowych do wdrożeniowych. To właśnie na tym etapie rozwoju technologii rozstrzyga się, czy wyniki badań podstawowych mają realną szansę stać się innowacjami wdrożeniowymi.

– Potrzebujemy dedykowanego programu państwowego, aby technologie mogły przejść z laboratoriów do przemysłu – ocenił prof. Marcin Lackowski. – Drugą siłą PAN jest współpraca międzynarodowa, naszą siłą są wspaniali eksperci, a jednak nasz głos jest jeszcze zbyt słaby – dodał.

Natomiast dr hab. Luiza Handschuh zwróciła uwagę na brak kompetencji komercjalizacyjnych i niedostateczne zachęty dla firm. – Polskie przedsiębiorstwa nadal boją się inwestować w ryzykowne innowacje. Ulgi podatkowe powinny być realnym wsparciem, a nie symboliką. Nie da się jednocześnie rozwijać nauki i prowadzić przedsiębiorstwo – powiedziała.

Paneliści zgodzili się, że kluczowe jest stabilne i przewidywalne finansowanie badań, wsparcie projektów wysokiego ryzyka i etapów pośrednich, rozwój infrastruktury transferu technologii w PAN, a także większe ulgi podatkowe dla firm inwestujących w B+R.

– Instytuty PAN są otwarte i gotowe do współpracy i mają ogromny potencjał, który już widać – potrzebujemy tylko dobrze działającego systemu – podsumowała dr hab. Luiza Handschuh.