Pryszczyca – zagrożenie dla europejskiego rolnictwa. Apel o czujność i bioasekurację

W związku z niepokojącym rozprzestrzenianiem się ognisk pryszczycy w Europie, Komitet Nauk Weterynaryjnych i Badań Rozrodu PAN apeluje do hodowców, lekarzy weterynarii i przedstawicieli administracji publicznej o wzmożoną czujność, ścisłe przestrzeganie zasad bioasekuracji oraz natychmiastowe reagowanie na pierwsze symptomy choroby. Artykuł prof. dr. hab. Zygmunta Pejsaka i dr. Kazimierza Tarasiuka pt. „Ogniska pryszczycy w Europie, poważne zagrożenie dla produkcji bydła, świń, owiec i kóz” stanowi kompendium wiedzy o FMD – jednej z najgroźniejszych chorób zakaźnych zwierząt gospodarskich.

Pryszczyca (FMD) – historia, zagrożenie, odpowiedzialność

Pryszczyca, opisywana już w starożytnych źródłach, do dziś pozostaje jednym z największych zagrożeń dla hodowli bydła, świń, owiec i kóz. Choroba wywoływana przez wirusa FMDV jest niezwykle zaraźliwa, a jej skutki gospodarcze i społeczne – dramatyczne. Aktualna sytuacja epizootyczna w Europie nie pozostawia złudzeń: zagrożenie jest realne i rośnie z każdym tygodniem.

W styczniu br. ognisko choroby wykryto w Niemczech, zaledwie 70 km od polskiej granicy. W kolejnych tygodniach potwierdzono liczne przypadki na Węgrzech i Słowacji. Co więcej, jedno z ognisk w Słowacji objęło fermę bydła liczącą 3500 krów mlecznych, a w walce z chorobą zastosowano tam szczepienia interwencyjne – co w Unii Europejskiej pozostaje wyjątkiem i gestem rozpaczy, wymagającym ostatecznego uboju zaszczepionych zwierząt.

Charakterystyka choroby

Pryszczyca dotyka przede wszystkim zwierząt parzystokopytnych. U dorosłych objawia się pęcherzami w jamie ustnej, na racicach, wymionach, a także spadkiem apetytu, ślinotokiem i gorączką. U młodych zwierząt śmiertelność sięga nawet 50%. Choroba rozprzestrzenia się błyskawicznie – zarówno poprzez kontakt bezpośredni, jak i za pośrednictwem ludzi, pojazdów, wiatru, nasienia, mięsa czy mleka. W korzystnych warunkach wirus może przemieszczać się z wiatrem nawet na odległość 300 km.

Historia walki z pryszczycą

Na przestrzeni XX wieku powołano wiele renomowanych instytutów badawczych, by zrozumieć mechanizmy choroby i opracować metody jej zwalczania – od niemieckiego instytutu w Riems po ośrodki w USA, Wielkiej Brytanii czy Brazylii. W Polsce od 1952 roku funkcjonuje Zakład Badania Pryszczycy w ramach PIWet w Puławach. Ostatni przypadek FMD w Polsce odnotowano w 1971 roku.

Największa epidemia na kontynencie miała miejsce w 2001 roku w Wielkiej Brytanii. Kosztowała życie 6 milionów zwierząt oraz 8 miliardów funtów strat dla gospodarki. Tylko błyskawiczne działania i twarde decyzje administracyjne powstrzymały katastrofę.

Zasady zwalczania pryszczycy w UE

W Unii Europejskiej obowiązuje strategia bezkompromisowa: nie stosuje się szczepień profilaktycznych. W przypadku ogniska zarazy stosuje się natychmiastową likwidację zwierząt chorych, zakażonych i podejrzanych o infekcję, wprowadza się ograniczenia w przemieszczaniu zwierząt i ludzi, a strefy zagrożone są objęte szczególnym nadzorem weterynaryjnym. Bioasekuracja staje się jedynym realnym narzędziem profilaktyki.

Rola producentów i lekarzy weterynarii

Autorzy artykułu – prof. dr hab. Zygmunt Pejsak i dr Kazimierz Tarasiuk – zwracają uwagę, że kluczową rolę w walce z FMD odgrywają producenci i lekarze weterynarii. To od ich czujności, wiedzy i odpowiedzialności zależy, czy zaraza przekroczy granice gospodarstwa.

Wskazują również, że skuteczna ochrona stad – jak pokazuje doświadczenie walki z ASF – możliwa jest wyłącznie dzięki rygorystycznej bioasekuracji. To nie jest element fakultatywny – to obowiązek każdego hodowcy.

Najnowsze dyskusje: szczepić czy nie?

Z uwagi na rozwój technologii, coraz częściej w kręgach międzynarodowych rozważa się powrót do szczepień, szczególnie w formie szczepionek delecyjnych, pozwalających odróżnić osobniki szczepione od zakażonych (strategia DIVA). Ten model był z powodzeniem stosowany w Ameryce Południowej i w Azji. W kontekście ogromnych strat gospodarczych i etycznych wątpliwości związanych z ubojem zdrowych zwierząt – ta debata jest nie tylko zasadna, ale konieczna.

Apel Polskiej Akademii Nauk

Komitet Nauk Weterynaryjnych i Badań Rozrodu PAN apeluje do wszystkich instytucji i osób odpowiedzialnych za zdrowie zwierząt w Polsce:

• Ściśle przestrzegajmy zasad bioasekuracji.

• Reagujmy natychmiast na objawy.

• Informujmy właściwe służby bez zwłoki.

• Nie bagatelizujmy zagrożenia.

Nie pozwólmy, by wirus przekroczył nasze granice.

Pobierz i wydrukuj infografikę

Kliknij tutaj, aby pobrać plakat informacyjny „Jak reagować w przypadku zauważenia pryszczycy” (PDF)

Informacja o źródle

Niniejszy wpis został opracowany na podstawie artykułu autorstwa prof. dr. hab. Zygmunta Pejsaka oraz dr. Kazimierza Tarasiuka z Wydziału Medycyny Weterynaryjnej Uniwersytetu Rolniczego im. Hugona Kołłątaja w Krakowie. Artykuł został przesłany do druku w czasopiśmie „Życie Weterynaryjne”.