25 października 2026
Wirus może pomóc układowi odpornościowemu w walce z glejakiem. Nowe badania z udziałem naukowców PAN
Czy wirus wykorzystywany do niszczenia komórek nowotworowych może również pobudzać układ odpornościowy do walki z nowotworem? Polsko-amerykański zespół naukowców, w tym badacze z Instytutu Medycyny Doświadczalnej i Klinicznej im. M. Mossakowskiego PAN, wykazał, że komórki glejaka po kontakcie z wirusem onkolitycznym uwalniają niewielkie pęcherzyki, które mogą wzmacniać odpowiedź immunologiczną przeciw nowotworowi. Wyniki badań przedklinicznych opublikowano w czasopiśmie „Journal of Extracellular Vesicles”.
Glejak wielopostaciowy należy do najbardziej agresywnych nowotworów mózgu. Jednym z kierunków poszukiwania nowych metod jego leczenia jest wykorzystanie wirusów onkolitycznych, które są opracowywane tak, aby zakażać i niszczyć komórki nowotworowe. Naukowcy sprawdzili, czy ich działanie może wykraczać poza bezpośrednio zakażone komórki i uruchamiać dodatkowe mechanizmy obronne organizmu.
Badania przeprowadził polsko-amerykański zespół z udziałem naukowców z Instytutu Medycyny Doświadczalnej i Klinicznej im. M. Mossakowskiego PAN (IMDiK PAN), Brigham and Women’s Hospital i Harvard Medical School oraz współpracujących polskich ośrodków naukowych.
Pęcherzyki, które przekazują sygnał komórkom odpornościowym
Badacze skoncentrowali się na pęcherzykach zewnątrzkomórkowych (EV) – mikroskopijnych strukturach uwalnianych przez komórki, które mogą przenosić różne cząsteczki biologiczne i uczestniczyć w komunikacji międzykomórkowej.
W eksperymentach wykorzystano onkolitycznego wirusa opryszczki pospolitej typu 1 (HSV-1). Naukowcy zaobserwowali, że po kontakcie z wirusem komórki glejaka uwalniają pęcherzyki o zmienionej zawartości. Nazwano je EVOV (ang. Oncolytic Virus-Engineered Extracellular Vesicles).
Co istotne, pęcherzyki te nie były zdolne do wywoływania infekcji ani namnażania się, ale przenosiły cząsteczki mogące pobudzać odpowiedź immunologiczną. W przeprowadzonych eksperymentach aktywowały ludzkie komórki odpornościowe i zwiększały ich zdolność do eliminowania komórek glejaka.
Efekt ten zaobserwowano między innymi w modelach organoidowych, czyli trójwymiarowych modelach laboratoryjnych pozwalających badać wybrane właściwości tkanek i nowotworów w warunkach bardziej zbliżonych do rzeczywistych niż tradycyjne hodowle komórkowe.
Badacze wykazali również, że w obserwowanym mechanizmie istotną rolę odgrywają cząsteczki MHC klasy I, uczestniczące w prezentowaniu antygenów i rozpoznawaniu komórek przez układ odpornościowy.
Działanie wirusa może wykraczać poza zakażone komórki
Odkrycie wskazuje na dodatkowy mechanizm, dzięki któremu wirusy onkolityczne mogą oddziaływać na nowotwór. Ich rola nie musi ograniczać się do bezpośredniego niszczenia zakażonych komórek. Mogą również pośrednio wpływać na aktywność układu odpornościowego poprzez zmianę zawartości pęcherzyków uwalnianych przez komórki guza.
„Nasze wyniki sugerują, że sygnał immunologiczny może sięgać dalej niż obszar bezpośredniego działania wirusa – dzięki pęcherzykom uwalnianym przez komórki guza” – wyjaśnia Jakub Godlewski, współautor kierujący badaniem.
Wyniki sugerują zatem, że pęcherzyki zewnątrzkomórkowe mogą uczestniczyć w przekazywaniu sygnałów pobudzających odpowiedź przeciwnowotworową także poza obszarem bezpośredniego działania wirusa.
Obiecujące wyniki, ale potrzebne są dalsze badania
Autorzy zestawili rezultaty eksperymentów z danymi pochodzącymi od pacjentów z nawrotowym glejakiem, którzy byli leczeni wirusem onkolitycznym. Pozwoliło to odnieść obserwacje laboratoryjne do danych klinicznych.
Naukowcy podkreślają jednak, że uzyskane wyniki nie oznaczają jeszcze potwierdzenia skuteczności pęcherzyków EVOV w leczeniu ludzi. Dotychczasowe badania mają charakter przedkliniczny, a ewentualne zastosowanie tej technologii w terapii nowotworów wymaga dalszych badań przedklinicznych i klinicznych, w tym oceny bezpieczeństwa i skuteczności.
Odkrycie otwiera natomiast nowy kierunek badań nad wykorzystaniem pęcherzyków zewnątrzkomórkowych do wzmacniania odpowiedzi immunologicznej przeciw glejakowi.
Publikacja naukowa
Wyniki badań przedstawiono w artykule:
, , , et al. 2026. “ Oncolytic Virus-Engineered Extracellular Vesicles Rewire Glioblastoma Immunity.” Journal of Extracellular Vesicles 15, no. 10: e70389. https://doi.org/10.1002/jev2.70389
Fot. Schemat mechanizmu działania pęcherzyków zewnątrzkomórkowych w odpowiedzi immunologicznej przeciw glejakowi. Źródło: Kiel i in., „Journal of Extracellular Vesicles”.